Aşırı hava ve iklim olaylarına uyum sağlama ihtiyacının yerel iklim eylem planlarına entegre edilmesine yönelik bir model önerisi: Antalya ili uygulaması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afet Yönetimi (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSMAİL KAYA

Danışman: İstem Köymen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin dünya genelinde önündeki en önemli tehlikelerden birisi aşırı hava olaylarıdır. Aşırı hava olaylarının etkilerini hafifletme ve uyum sağlama noktasında öne çıkan oluşumlardan birisi de etkin, şeffaf ve verimli bir iklim uyum eylem planı yönetim stratejisidir. Çalışmanın temelini, iklim eylem planlarının hazırlanma sürecinde yetkili aktörler tarafından resmi olarak kabul edilmiş etik ilkeler ve standartları içeren, yol gösterici nitelikte bir yasal ve yönetsel çerçevenin mevcut olmaması oluşturmaktadır. Bu eksiklik, aşırı hava olaylarının iklim eylem planlarının temelinde yer alması ihtiyacı ile paralellik göstermektedir. Bu bağlamda son yıllarda Türkiye'de aşırı hava olaylarında en çok artış eğiliminin yaşandığı il olan Antalya çalışma alanı olarak belirlenmiş ve inceleme dönemi olarak da 1980 Ocak-2023 Haziran dönemi belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan tüm meteorolojik veriler Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden temin edilmiştir. İlgili dönem boyunca aşırı hava olaylarında yaşanan değişimi ortaya koyabilmek için kübik splaynlardan yararlanılmıştır. Kübik splaynların türevlenebilir yapısı sayesinde, söz konusu değişimlerin hızını ve ivmesini değerlendirebilmek için birinci ve ikinci türev fonksiyonları da kullanılmıştır. Gelecek yıllara dair tahminlemelerde bulunmak üzere de zaman serisi analizinden yararlanılmıştır. Antalya iline bağlı ilçeler arasında aşırı hava olayları bakımından benzer meteorolojik değişim örüntülerine sahip ilçeleri belirleyebilmek amacıyla da v fonksiyonel kümeleme analizi uygulanmıştır. Tüm analizler R programlama dili kullanılarak yürütülmüştür. Çalışmada aşırı hava olayları ile doğrudan ilişkili olan örneğin aylık maksimum sıcaklık gibi maksimum verilerden elde edilen bulgular dikkate alınarak sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda Antalya ili iklim uyum eylem planlanması hazırlanmasına yönelik afet risklerini azaltma ve iklim değişikliğine uyum çerçevesinde aşırı hava olaylarına dirençli bina tasarımı özelinde bir öneri taslağı geliştirilmiştir.