Özgün bir hiperbilirubinemi modelinin zebrabalığında geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinirbilimler Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU ÖNAL
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Abdullah Kumral
Eş Danışman: Gülçin Çakan Akdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yenidoğan unkonjuge hiperbilirubinemisi, yüksek total serum bilirubin seviyesi ile karakterize olup, zamanında doğmuş bebeklerin % 60'ı,ve erken doğmuş bebeklerin ise neredeyse tamamında görülen yaygın bir sağlık sorunudur. Bilirubine maruz kalma miktarı ve süresine bağlı olarak olumsuz fizyolojik veya patolojik etkileri olabilir. Hastalığın şiddet düzeyine bağlı olarak letarji, beslenme sorunları, tonus değişiklikleri, ateş, apne, nöbet, koma ve hatta ölümle sonuçlanabilir. Hastalığın kronik formu olan Kernikterus ise bazal gangliyonlar ve beyin sapının etkilenmesine bağlı olarak yukarıya bakış kısıtlılığı, sensörinöral işitme kaybı, koreatetoid serebral-palsi ve diş minesi bozuklukları gibi ciddi işlev bozukluklar ile sonuçlanabilmektedir. Hiperbilirubinemi için mevcut tedaviler sorunun altında yatan nedenleri ele almak yerine bilirubinin nörotoksik etkilerini azaltmak için geçici çözümler sunmaktadır. Hiperbilirubinemi için tedavi yöntemlerinin yetersiz ve riskli olmasından dolayı yeni etkin yöntemlerin geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Zebrabalığı gelişimsel nörotoksisite modelini oluşturmak için uygun bir model olabilir ve yenidoğan hiperbilirubinemisine yönelik olası tedavilerin ve hastalığın altında yatan mekanizmaların araştırılmasına olanak sağlayabilir. Zebrabalığı, çok sayıda yavru eldesi, görüntüleme ve manipülasyon kolaylığı ve larval dönemin yenidoğana benzer olması gibi avantajlar sunar. Ayrıca, larval dönemde kan beyin bariyerinin geçirgen olması, karaciğer enzimlerinin geç aktivasyonu, serumda bilirubin varlığı ve bilirubin mekanizmasında bulunan enzimlerin ortologlarının bulunması yenidoğan hiperbilirubinemi geliştirilmesine uygun bir organizma olduğuna işaret etmektedir. Ancak bugüne kadar zebrabalığında yenidoğan hiperbilirubinemi modeli geliştirilmemiştir. Bu çalışmada zebrabalığı larvası kullanılarak, yenidoğan hiperbilirubinemisi modellenmiş ve bu modelde gelişen fenotipler ve nörotoksisite incelenmiştir. Araştırmamızda, bilirubine maruz kalan zebrabalığı larvalarında, beyinde ve ilgili dokularda bilirubin birikimini takiben ödem, doku hasarı, kaslarda morfolojik bozukluklar, letarji, tonus değişiklikleri, opistotonus ve bakış kısıtlılığı gözlemlenmiştir. Literatürde daha önce tanımlanmamış olan bu model sayesinde hastalığın altta yatan patogenezinin tanımlanması ve etkin tedavi seçeneklerinin ortaya konulması açısından yol gösterici olabilir.