Anadolu Selçuklu (11-13. yy) çini sanatında figürlü kompozisyonların incelenmesi ve günümüze uyarlanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEN ÇAM
Danışman: SERAP IŞIKHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Orta Asya'dan Anadolu'ya kadar, Türk Resim Sanatı tarihin farklı dönemlerinde farklı anlayışların, kültürlerin ve inançların etkisi altına girmiştir. İlk dönemlerde Budist ve Maniheist inanışın etkisi ile resimler yapan Türkler; sonrasında minyatür ve çini sanatını geliştirmişlerdir. 8. yüzyılda İslamiyet'le tanışan Türkler, İslam kültüründe tasvir yasağı olmasına rağmen; figürü çeşitli sanat dallarında kullanmaya devam etmişler; özellikle 13. yüzyılda Anadolu Selçuklu Devleti'nin birçok sarayı olağanüstü nitelikte; insan, hayvan ve fantastik yaratıkların tasvir edildiği figürlü çinilerle süslenmiştir. Bu saraylarda Orta Asya Türk mitolojisinin ve İslam inancının da sembollerini barındıran çinilerle çokça karşılaşılmaktadır. Bu çinilerle Türklerin Orta Asya ve Anadolu'da kültürel yaşantıları hakkında bilgiler de edinilebilir. Söz konusu figür yasağı kapsamında, kültürel alanda olduğu kadar sanat alanında da köklü değişimler yaşanmış; resim de bu değişimden etkilenen sanat dallarından biri olmuştur. Bazı din adamları tarafından, Allah'ın yaratma sıfatının taklit edilmesi ve üretilen eserlere tapılması gibi sakıncalar öne sürülerek, hadisler ve Kur'an-ı Kerim ayetlerine de dayandırılarak insan ve hayvan gibi ruhu bulunan canlıların resmedilmesinin yasak olduğu iddia edilmiştir. Somut deliller bulunmamasına rağmen, ortaya atılan bu fikirler zamanla resimlerde soyutlaştırma ve figürü cansızlaştırma eğilimlerini doğurmuştur. Hat ve tezhip gibi sanatlar da bu yasaklar sonrasında ortaya çıkmıştır. Bu tezde, Anadolu Selçuklu Saraylarında kullanılan figürlü çinilerin desenleri, teknik özellikleri ve üretim yöntemleri anlatılmış, bu çinilerde kullanılan figürlerin günümüze uyarlanması amaçlanmıştır. İslam'da figür yasağı ve sebepleri, sonuçları, Anadolu Selçuklu Çini Sanatının o dönemde yasaklardan ne kadar etkilendiği anlatılıp; bu yasaklarla ilgili çeşitli görüşlere yer verilmiştir.