Shilandar'ın yerel konut mimarisinin korunması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: NİMA ZANDI

Danışman: HÜMEYRA BİROL

Özet:

Yerel konut mimarisi, iklimsel, topografik ve sosyo-kültürel koşullara uzun vadeli uyum süreci sonucunda biçimlenen önemli bir kültürel miras bileşenidir. Yerel konut mimarisinin belgelenmesi, kırsal yerleşimlerin mekânsal kimliğinin ve mimari özelliklerinin anlaşılması açısından önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, İran'daki yerel konut mimarisinin temsilci örneklerinden biri olan Shilandar kırsal yerleşimine odaklanmakta; yerleşimin kırsal karakterini ve mimari özelliklerini tanımlayarak akademik literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. İran'ın Zanjan Eyaleti'nde yer alan Shilandar yerleşimi, yerel topluluklar ile doğal çevre arasındaki yakın etkileşim sonucunda gelişmiştir. Yapılı çevrenin dik topoğrafyaya uyumu, yapı çatılarının üst kotlardaki konutlar için avlu işlevi görmesi ve ahşap balkonlu, kompakt dikdörtgen planlı konutlar; yerel mekânsal geleneklerin ve çevresel uyumun belirgin göstergeleridir. Ancak bu geleneksel mimari doku, nüfus azalması, tarımsal faaliyetlerin zayıflaması, yaşam tarzındaki değişimler ve yerel olmayan yapı malzemelerinin kullanımı nedeniyle giderek baskı altına girmektedir. Bu çalışma; literatür araştırmaları, arazi gözlemleri, örneklem temelli mimari incelemeler, tipolojik analizler ve yerel halkla yapılan görüşmeler doğrultusunda, Shilandar yerleşiminin yerel konut mimarisine ait mimari özelliklerini ve mekânsal örüntülerini belgelemekte ve analiz etmektedir. Araştırma bulguları, yerleşimin kırsal miras değerini, güncel dönüşümleri ve yerel konut mimarisinin gelişimine ilişkin genel eğilimleri analitik bir çerçevede ortaya koymaktadır.