Sosyal konutlarda katılımcı yaklaşımlar üzerine bir irdeleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Çağla yağmur Bingöl
Danışman: Ferhat Hacıalibeyoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayileşmenin etkisiyle gerçekleşen göç süreci kır ve kent nüfusunun dengesini değiştirmiştir. Kent nüfusunun kontrolsüz artışına iş olanakları yeterli gelmemiş, bu durum kent içinde yoksul grupların oluşmasına, barınma problemlerine neden olmuş ve sosyal konut ihtiyacını doğurmuştur. Bunun üzerine günümüze dek uzanacak bir üretim süreci başlamıştır. Yapılan sosyal konut üretimleri zamanla toplu konutlarla ilişkilendirilse de üretim sürecinde devlet, yerel yönetimler veya sosyal kuruluşlar bulunması toplu konut üretimlerinden farklılaşmasına neden olmuştur. Bu nedenle aynı anda yüzlerce dairenin bir arada üretildiği toplu konuttan ekonomik boyutta farklılık göstermiştir. Dolayısıyla sosyal konut üretimi gerçek anlamıyla ticari ve ekonomik kazançları önceleyen bir yaklaşım olmanın ötesinde devlet eliyle gerçekleştirilmekte olan bir konut edindirme modeli olarak belirginleşmektedir. Fakat sosyal konut üretimindeki en büyük problem kullanıcıyı merkeze alarak değil nicelik odaklı gerçekleşmesidir. Kullanıcının sosyal ve kültürel faktörlerinden uzak gerçekleşen bu süreçler kullanıcı davranışları ve beklentileri anlamında eksik kalan yaşamsal karşılıkları nedeniyle tartışılabilir ve eleştirilebilir bir konuma gelmektedir. Geleneksel sosyal konut süreçlerinde dar gelirli ve uygun fiyatlı barınma ihtiyacı olan kişilerin davranış ve beklentilerine özgü bir karar-tasarım süreçleri bulunmamaktadır. Bu durumda sosyal konut sürecinin katılımcı tasarım ile ilişkilendirilmesi ile kullanıcı sürecin içine katılarak bu imkan sağlanmakta ve süreç demokratikleştirilmektedir. Bu tez içinde ise dar gelirlilerin taleplerini ve özgün yaşamsal değerlerini gözeten katılımcı tasarım süreçleri üzerinden irdelemeler yapılarak yaklaşımı etkileyen olumlu ve olumsuz unsurların belirlenmesi amaçlanmıştır. Katılımcı tasarım süreci somut ve doğruları belli bir süreç olmadığı için tez süresince katılımcı süreçteki sınırların belirlenmesi amaçlanmış ve kullanılan yöntemler dört ana başlık altında (anket/görüşme/atölye yapma, birlikte yapma, artımlı konut oluşturma ve bütünden parçaya oluşturma) ele alınarak, bu başlıkların her biri sosyal, kültürel faktörler gibi gelişimlerini etkileyen faktörler üzerinden incelenmiştir. Anket/görüşme/atölye yapma, birlikte inşa etme, artımlı konut oluşturma ve bütünden parçaya oluşturma yöntemlerinin hangi durumlarda kullanılacağı, pozitif ve negatif yanlarının neler olacağı konusunda incelemeler yapılmıştır. Katılımcı sürecinin başlama yolları, süreç içinde yaşanan potansiyel sorunlar ve alınabilecek önlemler bu incelemelerin sonucunu oluşturmakta ve yöntemlerin bu faktörler üzerinde oluşturdukları sonuçlar örnekler üzerinden incelenmektedir. Bu bağlamda Mexicali Projesi, İzmit Yenilikçi Yerleşkeler Projesi, Quinta da Malagueira Kompleksi, Nemausus, Yeni Gurna, Previ, Punt en Komma, IBA Altbau, Viranşehir, Quinta Monroy ve Düzce Umut Evleri projeleri seçilmiştir. Sonuç olarak, katılımcı tasarım sürecinin bitimi sonrasında yaşanan gelişmeler de incelenerek örneklerin üzerinden süreçlerin etkisi konusunda çıkarımlar yapılması amaçlanmaktadır.