İlköğretim matematik öğretmeni adaylarının argümantasyon tabanlı etkinliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi, Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Beyza Dinçer
Danışman: Ayşe Tekin Dede
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı ilköğretim matematik öğretmeni adaylarının argümantasyon tabanlı etkinlik geliştirirken neleri göz önünde bulundurduklarını belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda etkinlik tasarım prensiplerini nasıl göz önünde bulundurdukları, olası argümantasyon süreçlerini nasıl oluşturdukları ve bu süreçleri nasıl destekledikleri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın kavramsal alt yapısını Özmantar ve Bingölbali'nin (2009) Etkinlik Tasarım ve Uygulama Prensipleri çerçevesi ile Toulmin'in (2003) Argümantasyon Şeması Bileşenleri çerçevesi oluşturmuştur. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını Türkiye'deki bir devlet üniversitesinin üçüncü sınıfında okuyan beş ilköğretim matematik öğretmeni adayı oluşturmuştur. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilmiş ve kendilerini iyi ifade edebilen, iş birliğine açık ve araştırmaya katılmaya gönüllü olma özellikleri dikkate alınmıştır. Veri toplama sürecine başlamadan önce katılımcılara haftada 90 dakika olmak üzere iki haftalık argümantasyon ve etkinlik tasarlama eğitimleri verilmiştir. Eğitimin tamamlanmasının ardından katılımcılardan ortaokul kazanım ya da kazanımlarına yönelik tasarladıkları argümantasyon tabanlı bir etkinlik ve bu etkinliğin olası uygulama planını içeren iki belge istenmiştir. On günlük süre ardından katılımcılardan belgeler alınmış ve tasarlanan etkinliğin argümantasyon sürecine uygunluğunu belirlemek amacıyla tüm katılımcılara yönelik ortak üç soruluk bir yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturulmuştur. Yarı yapılandırılmış görüşme formunda uzman görüşü alındıktan sonra tasarlanan etkinliklere özel sorular yarı yapılandıırlmış görüşme formuna eklenmiştir. Katılımcılar ile yarı yapılandırılmış görüşmeler video kaydına alınarak iki gün içerisinde tamamlanmıştır. Video kayıtları transkript edildikten sonra çalışmanın veri toplama araçları olan etkinlik kağıtları, etkinlik uygulama planları ve görüşmenin transkript metinleri veri analizine hazır hale getirilmiştir. Veri analizinde etkinlik tasarım ve uygulama kriterlerine (Özmantar ve Bingölbali, 2009) uygunluk ve olası uygulama planlarının argümantasyon sürecinin bileşenlerine (Toulmin, 2003) uygunluğunu belirlemek amacıyla tümdengelimci analiz yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca etkinliklerin argümantasyon sürecine uygunluğunu belirlemek için kullanılabilecek bir çerçeve olmaması sebebiyle veriler açık kodlamaya tabi tutulmuştur. Bu açık kodlama ile argümantasyon tabanlı etkinliklerin özellikleri ile argümantasyon sürecini destekleyici olası öğretmen eylemleri belirlenmiştir. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının tasarladıkları argümantasyon tabanlı etkinliklerin hemen hemen hepsinin etkinlik tasarım ve uygulama kriterlerinin çoğunu sağladığı görülmüştür. Etkinlik tasarlama kriterlerinden amaç, zaman kullanımı, sınıf organizasyonu, öğrenci ön bilgisi, araç uygunluk ve temin, öğrenci ve öğretmen rolü tüm katılımcılar tarafından dikkate alınıştır. Katılımcıların etkinlik tasarlarken en az esneklik kriterine dikkat ettiği belirlenmiştir. Argümantasyon tabanlı tasarlanan etkinliklerin etkinlik yapısında yer alan ifadelerle argümantasyon sürecine uygunluğu belirlenirken uygulama planında yer alan bazı öğretmen eylemlerinin argümantasyon sürecini desteklediği belirlenmiştir. Tasarlanan etkinliklerin argümantasyon sürecine uygunlukları için belirlenen özellikler arasında en çok gerekçe isteme özelliğine daha sonra ise düşüncesinin akranlarıyla paylaşmaya teşvik etme, akran değerlendirmesi isteme, ikna etmeye yönlendirme ve ilişkilendirme isteme özelliklerine yer verildiği görülmüştür. Bu özelliklere paralel olarak etkinliğin uygulaması sırasında oluşacak olası sınıf diyaloglarında öğretmen adaylarının en çok gerekçe isteme eylemi ile süreci desteklediği belirlenmiştir. Gerekçe isteme eyleminden sonra en çok düşüncesini akranlarıyla paylaşmaya teşvik etme, ipucu verme, akran değerlendirmesi isteme, yönlendirme eylemleriyle öğretmen adaylarının argümantasyon sürecini desteklediği sonucuna ulaşılmıştır. Olası uygulama planında yer alan diyalogların analizi sonucunda öğretmen adaylarının oluşturduğu olası argümantasyon süreçlerinde en çok veri, iddia ve gerekçe bileşenlerini kullandıkları belirlenmiştir. Bununla birlikte çürütücü bileşenine az sayıda yer verilirken niteleyici bileşeninin hiç kullanılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak katılımcılar etkinlik tasarlama kriterlerine ve argümantayson sürecine uygunluğu açısından başarılı bir argümantasyon tabanlı etkinlik tasarımı gerçekleştirmişlerdir. Çalışma sonucunda argümantasyon tabanlı etkinliklerin yönergelerinin öğrencileri açıklama yapma, düşüncesini gerekçelendirme, başkalarının düşüncelerini eleştirme ve kendi düşüncesiyle başkasının düşüncesini karşılaştırma, sorgulama gibi argümantasyon sürecine uygun becerileri içermesi gerektiği belirlenmiştir. Ayrıca argümantasyon tabanlı etkinliklerin öğretmenin sınıf içerisinde öğrencilerin düşüncelerini ifade etmeye teşvik etme, yeniden ifade etme, gerekçelendirme, tekrar düşünmeye yönlendirme gibi eylemleri uygulayabilecek şekilde tasarlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda tasarlanan argümantasyon tabanlı etkinlikleri gerçek sınıf ortamında uygulanması ve uygulamadan elde edilen verilerin argümantasyon sürecinde incelenmesine ilişkin gelecek çalışmaların yürütülmesi önerilmektedir.