Performatiflik ve müziksel temsil: Karnavalesk bir performans olarak "Huysuz Virjin"
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALE BİÇER
Danışman: AYKUT BARIŞ ÇEREZCİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, "Performatiflik ve Müziksel Temsil: Karnavalesk Bir Performans Olarak 'Huysuz Virjin'" başlığı altında, kanto türünün tarihsel evrimi ve bu evrimin kadının müzikal ve toplumsal cinsiyet rollerindeki değişimine nasıl yansıdığı ana eksende tutularak; Huysuz Virjin performansı Judith Butler'ın queer çalışmaları kapsamında teorize ettiği "performatiflik" kavramı ve Mikhail Bakhtin'in edebiyat çalışmalarından yola çıkarak teorize ettiği "karnavalesk" kavramı yardımıyla analiz edilmeye çalışılmıştır. 1800'lü yıllardan başlayarak Cumhuriyet sonrası döneme kadar popülerliğini sürdüren kanto, kadının değişen müzikal kimliği kapsamında toplumsal cinsiyet çalışmalarının konusu hâline gelmiştir. Çalışmada, kanto türünün, kadının etkin rol aldığı bir tür olarak değerlendirilmesinin yanı sıra, tarihsel süreç içerisindeki gelişimine ve değişimine dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda, toplumsal meşruiyet kavramıyla yeniden düzenlenen kimlik kodları ve bu kodların tarihsel bağlama göre değişiklik gösterdiği de ele alınmıştır. Çalışmada, toplumsal cinsiyet kavramının anlaşılması ve geniş bir perspektifte değerlendirilmesinin önemi vurgulanmıştır. Biyolojik cinsiyet ile toplumsal cinsiyet arasındaki farklar ve bu kavramların toplumsal yapılardaki rolleri irdelenmiştir. Toplumsal cinsiyetin, bireylerin doğuştan sahip olduğu fizyolojik farklılıkların ötesinde, toplumun cinsiyetlere yüklediği roller ve beklentilerle şekillendiği belirtilmiştir. Queer teori ve performatiflik kavramları üzerine yoğunlaşılarak, cinsiyet kodlarının statik olmadığı ve sürekli değişim içinde olduğu tartışılmıştır. Queer teorinin, cinsel kimlik kategorilerinin istikrarını sorgulayan bir yaklaşım olarak ele alındığı ve cinsiyet kodlarının sabit olmadığını vurgulayan bir perspektif sunduğu açıklanmıştır. Judith Butler'ın performatiflik teorisi, toplumsal cinsiyet tartışmalarına yeni bir boyut kazandırmıştır. Butler'a göre, beden sadece maddi bir varlık değil, aynı zamanda kültürel anlamlar taşıyan aktif bir süreçtir. Toplumsal cinsiyetin tekrar eden edimlerin bir sonucu olduğu ve cinsiyetin bir performans olarak anlaşılması gerektiği üzerinde durulmuştur. Huysuz Virjin performansının görsel, mekânsal ve tınısal boyutları; izleyici ve icracı ayrımını ortadan kaldıran yapısı ise Ortaçağ karnavallarına gönderme yapan niteliği ile tartışılarak; karnavalesk kavramı ile bir arada incelenmiştir. Türk performans sanatçısı Seyfi Dursunoğlu tarafından 1960'ların sonunda ortaya konan "Huysuz Virjin" karakteri, performatiflik ve karnavalesk kavramlarını aynı performans içerisinde barındırarak, çalışmanın örnek olayı olmuştur. Huysuz Virjin, bir erkek performansçının kadın kostümüyle gerçekleştirdiği müzik, dans ve seyirciyle doğaçlamaya dayalı karşılıklı diyaloglardan oluşan heterojen bir performanstır. Bu çalışmanın amacı, Huysuz Virjin performansını toplumsal cinsiyet ve kimlik kapsamında performatiflik kavramı yardımıyla; performansın heterojen ve Ortaçağ karnavallarına gönderme yapan yapısını ise karnavalesk kavramı ile anlamaya çalışmaktır.