NARX ve bulanık NARX modelleri ile Türkiye fındık üretim öngörüsü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekonometri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLAYLA BAYYURT
Danışman: İPEK DEVECİ KOCAKOÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarım sektörü, özellikle gelişmekte olan ülkeler için çok önemli bir yere sahiptir. Tarım ülkenin istihdamına katkı sağlamakla birlikte özellikle kırsal kesim halkı için önemli bir geçim kaynağı olma özelliğine sahiptir. Ayrıca tarım sektörü, çeşitli tarım ürünlerinin ihracatında da önemli bir rol oynar ve bu sayede ülkenin döviz kazancında da büyük bir etkiye sahiptir. Fındık, dünyada üretiminde ülkemizin başrolünde olduğu sert kabuklu bir meyve türüdür. Ülkemiz fındık üretiminde dünya piyasasını etkileyebilecek, hatta söz sahibi olacak kadar önemli bir paya sahiptir. 2019 yılı Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO)'nün açıkladığı verilere göre Türkiye fındık üretiminin %69'unu karşılayarak zirvede yer almıştır. İstatistikler bu konunun önemini açıkça gözler önüne sermektedir. Yapılan tez çalışmasında, ülkemiz için bu kadar önemli bir yere sahip olan fındık için üretim tahmininde bulunulması amaçlanmıştır. Bu amaçla, bir yapay sinir ağları modeli olan 'Doğrusal Olmayan Dışsal Girdili Otoregresif Ağ (NARX) Modeli' ve bu modelin bulanık mantıkla bütünleştirilmesi ile oluşturulan ANFIS-NARX modeli kullanılmıştır. Çalışma sonucunda en iyi sonuç veren NARX ve ANFIS-NARX modelleri ayrı ayrı belirlenmiş ve sonuçları yorumlanmıştır. İki model için de ayrı ayrı 5 yıllık öngörü elde edilmiş ve öngörü değerlerinin birbirine çok yakın olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yapay Sinir Ağları, NARX Modeli, Öngörümleme, Bulanık Mantık, ANFIS.