Ekometrik modellerde eşbütünleşme analizi ve uygulaması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekonometri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM YOLDAYÜRÜ
Danışman: ŞENAY ÜÇDOĞRUK BİRECİKLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Ekonometride zaman serileri, stokastik bileşenleri içeren fark denklemlerinin tahminlenmesiyle ilgilidir. Stokastik fark denklemleri ise dinamik iktisadi modellerden ortaya çıkmaktadır. Uygun şekilde tahminlenen denklemler iktisadi verilerin yorumlanmasında ve hipotez testlerinde kullanılabilmektedir. Fark denklemlerinde homojen eşitlik, karakteristik kökleri vermesi bakımından özellikle önem taşımaktadır ; n. dereceden bir eşitlik n adet karakteristik köke sahiptir. Karakteristik köklerin tümü birim çembere denk düşüyorsa seriler yakınsaktır. Birim çemberin dışında kalan birim ve karakteristik kökler, kısmi çözümün anlamlı olabilmesi için bir başlangıç koşuluna yer verilmesini gerektirir. Sonlu örneklerde birim kök sürecinin korelogramı yavaş yavaş azalır. Bilinen t ve F istatistikleri, bir serinin birim kök içerip içermediğinin belirlenmesinde uygun değildir. Dickey ve Fuller (1979,1981), bir serinin birim kök ve sapmalı birim kök içerip içermediğinin belirlenmesi için uygun test istatistiği geliştirmişlerdir. Eğer birim kök sürecine ait artıklar birbirlerinden farklı ya da birbirlerine zayıf ölçüde bağımlıysa alternatif olarak Phillips-Perron testi de kullanılabilmektedir. Fakat Dickey-Fuller ve Phillips-Perron testlerinin gücü, birim kök süreci ile birim kök yaklaşığı süreç arasında ayırım yapmada oldukça azdır. Trend durağan bir süreç birim kök sürecini ; birim kök süreci trend durağan bir süreci andırabilmektedir. BEKKY, VAR katsayılarının etkili tahminlerini vermektedir. VAR analizinin bir zorluğu, yapısal modelin tahminlenen modelden bir daha elde edilememesidir. Bu analizin diğer bir zorluğu da denklemler sisteminin parametrize edilememesidir. İktisadi teorilerin çoğu, durağan olmayan bazı değişkenlerin doğrusal kombinasyonunun durağan olması gerektiğini ifade etmektedir. Serilerin tümü 1(1) ve doğrusal bileşen durağan ise, değişkenlerin (1,1) düzeniyle eşbütünleşmiş olduğu söylenir ve doğrusal bileşenin katsayıları eşbütünleşme vektörü olarak adlandırılır.Eşbütünleşmiş değişkenler aynı stokastik trende sahiptir ve böylelikle çok ayrı sapmalar gösteremezler. Bu değişkenler, herbirinin "uzun dönem dengesinden" sapmaya karşılık geldiği hata düzeltme gösterimine sahiptirler. Eşbütünleşmeyi sınamanın bir yöntemi, uzun dönem denge ilişkisinden olan artıkları incelemektir. Bu artıklarda birim kök bulunuyorsa, değişkenler (1,1) düzeninde eşbütünleşememiştir. 1(1) değişkenleri arasında eşbütünleşmeyi sınamanın başka bir yöntemi, ilk farklarda bir VAR tahminleyip (t-p) gibi dönemlerde değişkenlerin gecikmeli değerlerini dahil etmektir. A* ve /La test istatistikleri eşbütünleşme vektör sayısının belirlenmesinde kullanılabilmektedir. Bu testler, eşbütünleşme vektörüne ya da vektörlerine ilave edilmiş deterministik bağımsız değişkenlerin varlığına duyarlıdır. Eşbütünleşme vektörü, vektörleri ve/veya düzeltim parametreleri üzerine konan sınırlamalar %2 istatistiği ile test edilebilmektedir. Çalışmanın uygulamalı kısmında (dar ve geniş anlamda) para talebi fonksiyonu tahmin edilmiştir. Zaman serisi analizlerinde değişkenlerin genellikle trend içerdiği görülmektedir. Bu durumda t istatistiği ve diğer istatistikler, dolayısıyla da regresyon sonuçlan geçersiz olmaktadır. Eşbütünleşme analizi yardımıyla bu salanca ortadan kaldırılabilmektedir. Para talebi modeli, değişkenler arasındaki uzun ve kısa dönem dinamik ilişkilerini dikkate almaktadır. Eşbütünleşme teorisi yardımıyla tahmin edilen uzun dönem ilişkisi kullanılarak ekonomik anlam taşıyan yapısal hipotezler test edilmiş, verilerin durağanlığı araştırılmış ve para talebi fonksiyonuna ait değişkenlerin zayıf dışsallığı test edilmiştir. n