Bursa İnebey Yazma Eserler Kütüphanesin'nde bulunan tezyinli hat levhalarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGE İNAN
Danışman: Gül Güney Zincir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, ''Bursa İnebey Yazma Eser Kütüphanesi'nde bulunan Tezyinli Hat Levhalarının İncelenmesi'' adlı yüksek lisans tezi olarak yazılmıştır. Kütüphanede bulunan toplamda 92 adet olan levhanın içinden, hat ve tezyinat açısından özellikli olanlar tespit edilerek 50 adet levha seçilip, hat ve tezyinat bakımından incelenmiştir. Bu levhalar Sakarya Müzesi, Bolu Müzesi ve Kocaeli Müzesi'nden İnebey Yazma Eser Kütüphanesi'ne gelmiş olup görücüye çıkmadan, kütüphane bünyesinde bulunmaktadır. Tez çalışmamda kullandığım 50 adet levhanın 17 adedi çerçevesiz olup 33 tanesi ise çerçeveli haldedir. Bu çerçevelerden 8 tanesi iyi durumda olduğu için sonradan yapıldığı tahmin edilmektedir. Geriye kalan 25 çerçeve hasarlıdır ve onarıma ihtiyacı vardır. Bu çerçeveler genel olarak ahşap malzemelidir. 2 adet ahşap üzerine yazılmış, 8 adet ahşap üzerine yapıştırılmış, 1 adet cam üzerine yapılmış, 39 adedi ise karton üzerine murakka yapılmış eser mevcuttur. Çalışmaların 5 adedi baskıdır. Levhalar 19.ve 20. Yüzyıllara ait çalışmalardan oluşmaktadır. Levhalar Künye sistemine göre düzenlenip açıklamaları yapılan bu eserlerin, kimlikleri detaylı olarak incelenmiştir. Levhalardan biri olan, Bakkal Arif Efendi'ye ait bir hilye-i şerifin (bkz:Resim 56) müzehhibi olmadığı fakat tezyinatı incelendiğinde motif ve tasarım karşılaştırması yapılarak eserin müzehhibi tespit edilip, Bahaeddin Tokatlıoğlu olarak kayıt altına alınmıştır. Böylelikle bu eser tam olarak bir kimlik kazanmıştır. Bu tespit yapılırken desen karşılaştırmaları titizlikle yapılıp aynı zamanda boyama üslubu olarak da ele alınmıştır. Tasarımda göze çarpan bir diğer husus ise iç pervaz kısmın cetvellerle ayrılmayıp yekpare bir biçimde tasarımının yapılmış olmasıdır. Bu anlamda da örneğine az rastlanır bir tasarım olduğu tespit edilmiştir. Levhaların hepsi aynı titizlikle incelenerek şekil özellikleri, renk bilgileri, dönem tezyinatı, eserin hasar durumu, bazı levhaların yeniden okunması, isim eşleştirmeleri ve kullanılan malzemeler hakkında detaylı bilgilere ulaşılarak kayıt altına alınmıştır. Bu levhalar hakkında daha önce bir çalışma yapılmamıştır. Bu sebeple eserlerin akademik açıdan incelenip kayıt altına alınması amaçlanmıştır. Levhalar her açıdan incelenerek detaylı çalışma hazırlanmıştır. Levhaları yazan hattatlar, bu hattatların hayatları, tespit edilen müzehhib ve hayatı, eserlerin ölçüleri, tezyinat özellikleri, kullanılan malzemeler, dönemleri; yetkin kişi ve kaynaklar yardımıyla tespit edilip yazılmıştır. Bu incelemeler sonunda levhaların hem tezyinatlarında hem hat ve çerçevelerinde hasarlar olduğu görülmüş ve onarıma ihtiyacı olduğu da kaydedilmiştir.