Malatya yöresi kırsal kerpiç mimari mirasın nitelikleri, koruma sorunları ve öneriler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA NUR OLĞUN
Danışman: MÜJGAN KARATOSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mimarlık, yapı üretmeye yönelik eylemleri kapsadığı kadar; üretilmiş olanı korumaya ve gelecek nesillere aktarmaya yönelik çalışmaları da bünyesinde barındıran bir disiplindir. Bu anlamda mimarlıkta koruma ve sürdürülebilirlik anlayışları, tarihi yapıları, dokuları; doğal, sosyal ve kültürel pek çok değeri koruyabilmek adına yapılan çalışmalarla günümüzdeki hâlini almıştır. Bu değerler, aynı zamanda özgün yapı malzemelerini de içine almaktadır. Yapı üretme eyleminin başladığı zamandan bugüne kadar en sık kullanılan ve en kolay ulaşılabilen malzemelerin başında kerpiç gelmektedir. Anadolu'nun pek çok yöresinde de sıkça rastlanan kerpiç malzeme ve bu malzemeye uygun yapım teknikleri, özellikle bazı yörelerde yerleşimlerin mimari niteliklerinin temelini oluşturacak kadar yoğun kullanılmıştır. Bunlardan biri de stratejik konumu ve özgün mimari değerleriyle öne çıkan Malatya'dır. Malatya'nın mimari özelliklerini belirleyen kerpiç malzeme hem kentsel hem de kırsal alanlarda yoğun olarak kullanılmıştır. Malatya yöresinde kırsal kerpiç mimari değerlerden oluşan yerleşimler, pek çok özgün niteliğe sahip olmalarına rağmen farklı oranlarda değişimler geçirmiştir. Bu değişimlerden önce herhangi bir belgeleme ve koruma çalışmasının yapılmamış olması, söz konusu yerleşimlerin içerdiği birçok özgün değerin de tamamen yitirilmesine neden olmuştur. Bu anlamda yörenin kırsal kerpiç mimarisine dair özgün verileri belgelemek ve korumak amacıyla, belli kriterler çerçevesinde altı kırsal yerleşim, Çayırköy, Kuşdoğan ve Seyituşağı, Karaca, Beybağı ve Günpınar seçilerek; çeşitli açılardan belgelenmiş ve koruma sorunları tespit edilerek bu sorunlara yönelik öneriler sunulmuştur. Sonuç olarak, Malatya yöresi kırsal kerpiç mimarisinin korunarak sürdürülebilirliğine yönelik olarak hazırlanan bu tezin, yöre özelinde Anadolu'da ve dünyada bulunan tüm özgün kerpiç yapıların ve bu yapılardan oluşan yerleşimlerin korunmasına ve sürdürülebilirliğine dair literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.