Doğu Karadeniz'de gaza doygun tortullar ve bunların sismik ve sonar verileri ile araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2005

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DERMAN DONDURUR

Danışman: GÜNAY ÇİFCİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

DOĞU KARADENİZ' DE GAZA DOYGUN TORTULLAR VE BUNLARIN SİSMİK VE SONAR VERİLERİ İLE ARAŞTIRILMASI ÖZET Doğu Karadeniz bölgesi Yeşilırmak deltasının şelf ve kıtasal yamacı ile apron bölgesindeki bir dizi yüksek ayrımlı güncel akustik verinin birbiri ile ilişkilendirilerek yorumlanmıştır. Yüksek ayrımlı sismik ve çok yüksek ayrımlı MAK-1 subbottom profiler-yanal tarama sonarı verilerine ek olarak, uzaktan kumandalı araç (ROV) üzerine monte edilmiş GeoChirp subbottom profiler ve GeoAcoustics yanal tarama sonarı kullanılarak elde edilmiş veriler yardımıyla, bölgenin sığ ve derin yapısı akustik olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sığ gaz birikimleri, pockmark yapıları, gaz hidrat oluşumları ve kıtasal yamaç üzerindeki tortul kütle hareketlerini kapsamaktadır. Pockmarklar, gaz hidrat birikimleri ve yamaçtaki kütle hareketlerinin her biri için ilk kez ortaya konulan özgün modeller geliştirilmiş ve tartışılmıştır. Sığ gaz birikimleri, yüksek ayrımlı MAK-1 verileri üzerinde yansımasız boşluk alanları oluşturmakta ve bu bölgelerde tortul katmanların sürekliliği aniden yok olmaktadır. Sığ gaz birikimleri çalışma alanında hemen her bölgede görülmekle birlikte, akustik veri, özellikle şelf ve apron bölgesinde geniş alanlar boyunca sığ gaz varlığını işaret etmektedir. Şelf alanında üretilen gaz ve aşırı basınç koşulları altodaki boşluk suyunun deniz tabanına ani püskürmesi sonucu, şelf alanında dairesel ve uzunlamasına yapıda pockmarklar meydana gelmektedir. Bölgede bulunan çok sayıdaki gömülü pockmark yapısı, şelf alanında aşın basınç koşullarının dönemsel olarak değiştiğini işaret etmektedir. Şelf ve üst kıtasal yamaç bölgesinde yaklaşık 250-700 m su derinliklerinden alman MAK-1 subbottom profiler kesitlerinde, oldukça yüksek genlikte yansıma üreten tabakalar gözlenmektedir. Bu yansımalar şelf alanında pockmark yapılan ile birlikte bulunmakta olup, bunlar hidrojen sülfürce zengin gaz hidrat tabakalarından alman yansımalar olarak yorumlanmıştır. Çalışmada, bu kadar sığ derinliklerde ivoluşumu ile dünyada bir ilk olan bu tür gaz hidrat yapılarının oluşum ve duraylılığı, geniş çaplı olarak tartışılmıştır. Çalışma alarmım kıtasal yamaç kısmında oldukça iyi gelişmiş kanyon sistemleri bulunmaktadır. Bu kanyonlar, genellikle ana kanyonlara bağlanarak toplayıcı kanyon sistemlerini meydana getiren birçok ikincil kanyondan oluşmaktadır. Bölgede yamaç üzerindeki kütle hareketleri, (/) kanyon duvarları üzerinden kanyon eksenine doğru moloz akmaları şeklinde, (if) kanal bankı sistemlerinde rotasyonel fayların kontrolü altında gelişen çok-aşamalı kütle hareketleri şeklinde, (Uf) apron ve abisal düzlük kısmında ise, konturit akıntıları sonucu oluşan tortul dalgalan şeklinde meydana gelmektedir. Anahtar Sözcükler: Deniz jeofiziği, akustik yöntemler, Karadeniz, sığ gaz birikimi, pockmark, gaz hidrat.