Evrelik tanıları ve evre olgusuna yeniden bakış
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KARDELEN TUANA YILMAZ
Danışman: Murat Özgen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Evre Kuramı, sözdizimsel yapıların çoklu döngülerle üretildiği savına dayanan bir kuramdır. Bu olguya ilişkin alanyazında birçok çalışma bulunmaktadır. Alanyazındaki çalışmalar açısından ele alındığında, evre olarak kabul edilen öbeklerin tümleyici öbeği (TÖ), küçük eylem öbeği (eÖ), belirleyici öbeği (BelÖ), yüklem öbeği (YükÖ) ve ilgeç öbeği (İÖ) olduğu görülmektedir. Evrelerin bu çalışmalarda tartışılan hem kavramsal hem de görgül temelleri bulunmaktadır. İşler belleğin üzerindeki iş yükünün sınırlı olması zorunluluğu evreleri kavramsal olarak güdüler. Görgül açıdan, evrelerin bağımsız olarak arakesit bölütleri olduğu varsayılır. Dolayısıyla, duyudevinim ve düşünce sistemlerinde bağımsız olarak dağılım sergileyen tüm alanlar evre olarak varsayılır. Bu tür alanlar için kullanılan tanılar alanyazında çok çeşitlidir. Bunlardan başlıcaları uyum, yorumlanamaz özellikler, durum, çıkarma, silme ve ne-taşımadır. Çalışmamız evrelik tanısı olarak kabul edilen bu yapıların Türkçe açısından uygulanabilirliğini ve evrelik olgusuna ilişkin yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamıştır. Çözümlememiz kapsamında, evre tanılarının tanı olarak kullanılmayacağını; bu tanıların bağımsız olarak açıklanabilir olduğunu ve tanılardan çoğunun Türkçe çerçevesinde uygulanabilir olmadığını tespit ettik. Sonuç olarak evre olgusuna görgül açıdan daha şüpheci yaklaşılması gerektiğini; bundan ötürü de daha fazla dillerarası tanıt toplanarak bu olgunun daha detaylı incelenmesi gerektiğini önerdik.