Obez olan çocuklarda apolipoprotein E gen polimorfizmi ile plazma lipid düzeyleri arasındaki ilişki ve obezite ile birlikte olan dislipidemilerde apolipoprotein E gen polimorfizminin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU YILMAZ
Danışman: AYFER ÜLGENALP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1. ÖZET OBEZ OLAN ÇOCUKLARDA APOLİPOPROTEİN E GEN POLİMORFİZMİ İLE PLAZMA LİPİD DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ VE OBEZİTE İLE BİRLİKTE OLAN DİSLİPİDEMİLERDE APOLİPOPROTEİN E GEN POLİMORFİZMİNİN ARAŞTIRILMASI Dr. Ebru Yılmaz Amaç: Çalışmamızda obez olan çocuklarda apolipoprotein E gen polimorfîzmi ile plazma lipid düzeyleri arasındaki ilişki ve obezite ile birlikte olan dislipidemilerde apolipoprotein E gen polimorfızminin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: 01.04.2003-01.06.2004 tarihleri arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi-Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı (A.D.)-Genel pediatri polikliniği ve Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları A.D. -Metabolizma Bilim Dalı polikliniğine obezite nedeniyle başvuran 2-12 yaşları arasında olan insülin bağımlı diyabeti olmayan, karaciğer ve böbrek yetmezliği bulunmayan, plazma lipid düzeyini etkileyecek ilaç kullanmayan (kortikosteroidler, hipolipidemik ilaçlar gibi) primer obezitesi (ekzojen obezitesi) bulunan hastalar prospektif olarak değerlendirildi. Obezitesi mevcut endokrin ya da genetik rahatsızlığından dolayı ortaya çıkmış, endojen obez olarak değerlendirilen hastalar, genetik olarak birbiri ile ilişkisi bulunan hastalar çalışmaya alınmadı. Aynı tarihler arasında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi-Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları polikliniklerine değişik nedenlerle başvuran normal vücut ağırlığı olan fizik muayenesinde patolojik bulguya rastlanmayan, medikasyon almayan, ailesinde obezite ve dislipidemi öyküsü bulunmayan 2- 12 yaşları arasındaki sağlıklı çocukların gönüllü olanlarından kontrol grubu oluşturuldu. Hastaların antropometrik ölçümleri yapılarak, tüm hastaların boya göre ağırlıkları, boy SDS, ağırlık SDS, boy ve ağırlık persantil değerleri, vücut kitle indeksleri, vücut kitle indeksi persantilleri vücut kitle indeksi SDS'leri hesaplandı. Yaşına ve cinsiyetine göre bakılan VKİ değeri 95 persantilin üzerinde olan hastalar obez olarak kabul edildi. Ayrıca hastaların rölatif ağırlık (boya göre ağırlık) hesaplaması da yapıldı. Tüm çalışma grubunun boya göre ağırlığı %120'nin üzerindeydi. Hastaların on iki saatlik açlıktan sonra sabah plazma lipid düzeyi ölçümü için venöz kanları alındı. Plazma lipoproteinleri ve lipidleri obez hastalarda diyet veya ilaç tedavisi başlanılmadan önce ölçüldü, ölçülen değerlerin, aynı yaş ve cins için olandeğerin %95 üzerinde olanlar anormal kabul edildi. DNA örnekleri, periferik kan beyaz kürelerinden hazırlandı. Toplanan DNA'lar analiz edilinceye kadar -20 C°'de saklandı. Apolipoprotein E genotiplemesi polimeraz zincir reaksiyonu ve Cfo 1 restriksiyon enzimi kullanılarak yapıldı. Allel sıklığı ve fenotip dağılımı, obez ve kontrol hastalarında tespit edildi. Bulgular: Grubun 57'sini obez (29 erkek, 28 kız) olgular, 18'ini normal kilolu çocuklar (13 kız, 5 erkek) oluşturdu. Obezitesi olan grupta vücut ağırlığı, vücut ağırlığı persantili, vücut ağırlığı SDS, vücut kitle indeksi, vücut kitle indeksi persantili ve vücut kitle indeksi SDS değerleri, rölatif ağırlık obez olmayan çocuklara göre, beklenildiği gibi anlamlı yüksek bulundu (p=0,000). Total kolesterol, obez grupta obez olmayan gruba göre daha yüksekti, aralarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmadı. HDL, LDL ve apo B düzeyleri obez olan ve obez olmayan grupta birbirine yakın düzeyler gösterirken, trigliserid düzeyleri obez olan grupta obez olmayan gruba göre belirgin yüksekti. Ancak istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı (p=0,10). Obez çocuklarda obez olmayanlara göre apo Al düzeyleri istatistiksel anlamlı olarak yüksek saptandı. Her iki grupta da E2/E2 fenotipine rastlanılmadı. Obez ve obez olmayan grupta E2/E3 dağılımı sırasıyla %10,5, %27,8; E3/E3 dağılımı sırasıyla %80,7, %61; E3/E4 dağılımı sırasıyla %7, %5,6 olarak bulundu. Obez olan grupta fenotip E4/E4, obez olmayan grupta fenotip E2/E4 yoktu. Obez olan grupta E2/E4 dağılımı %1,8, obez olmayan grupta fenotip E4/E4 dağılımı %5,6 bulundu. Allel sıklıkları obez ve obez olmayan grupta sırasıyla epsilon 2 (s2) alleli için %6,1, %14; epsilon3 (e 3) alleli için %89,5, %78; epsilon 4 (s 4) alleli için %4,4, %8 olarak benzer bulundu. Gruplar arasında allel sıklığı açısından anlamlı farklılık yoktu (Fisher'in kesin testi, p>0,05). Bütün gruplarda en sık allel s 3 olarak tespit edildi. Fenotipe göre, obez ve obez olmayan çocuklar 3 gruba ayrıldı. Grup E2 (n= 7)'yi bir adet epsilon 2 alleli taşıyan olgular oluşturdu; bu alleli homozigot olarak taşıyan her iki grupta da yoktu. Grup E3 (n= 46)'ü epsilon 3 alleli için homozigot olan olgular oluşturdu. Grup E4 (n= 4)'te her iki allelinde epsilon 4 taşıyan olgular vardı. Obez çocuklarda apolipoprotein E polimorfızmine göre oluşturulan gruplar arasında yaş ve rölatif ağırlık açısından anlamlı fark yoktu. Lipid parametreleri değerlendirildiğinde apo A I dışında gruplar arasında farklılık saptanmadı. Apo A I düzeyi gruplar arasında anlamlı farklılık gösteriyordu, bu fark E grubundan kaynaklanıyordu. Obez olgularda apo B düzeyi grup E3'te diğer iki gruba göreyüksekti, ancak gruplar arasında istatistiksel olarak apo B düzeyi açısından farklılık yoktu. Hiperlipidemi, total kolesterol, LDL kolesterol ve/veya trigliserid düzeyinin yaşa ve cinsiyete göre 95 persantilin üzerinde olması şeklinde tanımlandı. Obez olan ve olmayan grup arasında 95 persantilin üzerinde total kolesterol, trigliserid, LDL kolesterol değerlerinin olması yönünden farklılık saptanmadı (p değerleri sırasıyla 0,18, 0,20, 0,51). Hem obez olan ve hem de obez olmayan grupta, grup E2, E3 ve E4 arasında anlamlı farklılık bulunmadı. Obez olguların %44'ünde hiperlipidemi varken, obez olmayan olgularda bu oran %27,8 olarak bulundu. Toplam 25 obez olgunun hiperlipidemisi mevcuttu. Obez olmayan olguların %72,2'si, obez olan olguların %56'sı normal lipid profiline sahipti. Obez olan grupta hiperlipidemi açısından grup E2, E3, E4 arasında farklılık yoktu (Fisher'in kesin ki-kare testi, p>0,05). Sonuç: Apo E allel ve fenotip dağılımı obez ve sağlıklı çocuklarda benzer bulunmuştur. Apo E fenotip dağılımı Akdeniz toplumları ile benzerlik göstermektedir. Apo E'nin HDL üzerine etkisi yoktur. Obez çocuklarda total kolesterol, apo B, apo A I ortalama düzeyi obez olmayan çocuklara göre daha yüksekti. Trigliserid düzeyleri obez olan grupta obez olmayan gruba göre belirgin yükseklik gösterdi. Ancak bunlardan sadece apo A I düzeyindeki yükseklik istatistiksel olarak anlamlı idi. HDL ve LDL kolesterol düzeyleri her iki grupta benzer bulundu. Hiperkolesterolemik obez çocukların sayısı, hiperkolesterolemik normal kilolu çocuklardan 2,8 kat fazla saptamıştır. Hipertrigliseridemisi olan çocukların oranı obez olan grupta, obez olmayan gruptan 4,42 katı fazlaydı. Obez olan çocukların %62'sinde hipertrigliseridemi varken bu oran obez olmayan çocuklarda %14,3 olarak bulundu. Obezitesi olan grupta Apolipoprotein E grupları arasında da istatistiksel olarak hipertrigliseridemi ve hiperkolesterolemi açısından fark bulunmadı. Obez olguların %44'ünde hiperlipidemi (yüksek trigliserid ve /veya kolesterol) tespit ettik. Obez çocuklarda obez olmayan çocuklara göre hem aterosklerotik özelliğe sahip Apo B düzeylerini hem de antiaterosklerotik özelliğe sahip Apo A I düzeylerini daha yüksek bulduk. Fakat apo A I istatistiksel olarak iki grup arasında anlamlı farklılık gösteriyordu. Obez olmayan sağlıklı çocuk grubunda apolipoprotein E fenotipine göre yapılan gruplamada Grup 4'te olanların ortalama total kolesterol ve LDL değerleri grup E3 ve E2'den fazlaydı. Ancak aralarında istatistiksel farklılık yoktu. Anahtar Sözcükler: Obezite, apolipoprotein E polimorfızmi, lipid