Baş boyun kanserli hastalarda cerrahi sonrası yaşam kalitesi ve semptomların değerlendirilmesi

ÖZET

Giriş: Baş boyun kanserli (BBK) hastalar, cerrahi tedavi sonrası birçok semptom yaşamakta ve yaşam kaliteleri etkilenmektedir. Amaç: Araştırmanın amacı, BBK'li hastaların cerrahi sonrası yaşam kalitesi ve semptomlarını değerlendirmektir. Yöntem: Bu araştırma tanımlayıcı, kesitsel olup ve etik kurul tarafından onaylandı. Örnekleme dahil etme kriterlerine uyan, bilgilendirilmiş onamları alınan BBK'li hastalar alındı. Örneklem büyüklüğü G*power 3.1.9.1 programı ile n:80 olarak hesaplandı. Veriler, İstanbul'da bir şehir Hastanesi'nin Kulak Burun Boğaz kliniği/polikliniğinde, telefonla/yüz yüze toplandı. Verilerin toplanmasında, Bilgi Formu ve izin alınarak EORTC QLQ-C30v3 ve QLQ-H&N43 kullanıldı. Veriler 0-100 puana dönüştürülerek SPSS/ 27v. IBM ile analiz edildi. Bulgular: BBK'li hastaların yaş ortalaması 62,7±10,8; %77,5'i erkek ve %71,3'ü sigara kullanan; %60 larenks, %28,7'si (n:48) oral kavite kanseri (n:23); %56,3 (n:45)'ne cerrahi tedavi uygulandı. Hastaların QLQ-C30v3 puan ortalamaları genel sağlık/QoL 40,5±20,7; fonksiyonel skala 68,9±24,6 ve78,6±22,9 arasında; semptomlardan 73,1±24,6 ile yorgunluk en düşük ve 98,1±7,0 ile bulantı kusma en yüksektir. Hastaların QLQ-H&N43 semptomlarında en düşük 11,3±16,1 duyular ve en yüksek 34,8±28,2 anksiyetedir. Hastaların 36-65 yaş grubunda bilişsel; kadınlarda rol; larenks kanseri olanlarda fiziksel; BKİ <18,5 ve cerrahi tedavi alanlarda duygusal fonksiyon anlamlı düzeyde farklıdır (p:<0,05). Çalışmayanlarda yorgunluk; BKİ <18,5 olanlarda bulantı kusma ve iştahsızlık farklı ve anlamlıdır (p:<0,05). Hastaların QLQ-H&N43 semptomlarında cerrahi tedavi alanlarda ağız içi ağrı, ağız kuruluğu, omuz, deri nörolojik sorunlar; BKİ <18,5 olanlarda ağız kuruluğu; konuşma, sosyal yeme ve kilo kaybı; çalışmayanlarda konuşma, cinsellik, omuz, sosyal temas; larenks kanseri olanlarda konuşma ve sosyal yeme, ağız açma, öksürme; postoperatif 1-3 ay da cinsellik anlamlı düzeyde yüksektir (p:<0,05) ve diğer semptomlarda fark yoktur. QLQ-H&N43 semptomlarından yutma, sosyal yeme, QLQ-C30v3 sosyal fonksiyon; QLQ-H&N43 semptomlarından anksiyete QLQ-C30v3 duygusal semptomlar arasında, negatif yönde güçlü ilişki (p:<0,05) saptandı. Çoklu doğrusal regresyon analizinde; QLQ-H&N43 semptomlarından "anksiyete, ağız kuruluğu, konuşma, ağız açma ve nörolojik sorunlar" olarak beş semptom ile QLQ-C30v3 "genel sağlık ve yaşam kalitesindeki" toplam varyansın %54,6'sını açıklanabildiği görüldü. Sonuç ve öneriler: Bu araştırma sonucunda BBK'li hastaların cerrahi sonrası QLQ-C30v3 0-100 puana dönüştürüldüğünde, genel sağlık ve QoL orta düzeye yakın, fonksiyonel durumu orta düzeyin üzerinde ve genel kanser semptomları oldukça yüksektir. QLQ-H&N43 semptomlarından cinsellik orta düzeyin üzerinde, konuşma; konuşma, anksiyete ve sosyal temas orta düzeye yakın, diğerleri ise düşük düzeyde olduğu söylenebilir. Hemşirelerin ve sağlık çalışmalarının BBK'li hastaların tedavi ve bakımında ve semptomlara yönelik girişimlerde bulunması ve yaşam kalitesini izlemesi önerilir. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, Baş Boyun Kanserleri, Cerrahi Tedavi, Yaşam Kalitesi, Semptomlar, QLQ-C30v3, QLQ-H&N43