Psoriasis tanılı hastalarda klinik aktivite, kaşıntı şikayeti ve uyku bozukluğu varlığının yaşam kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM KULA
Danışman: Şebnem Aktan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Psoriasis, etyopatogenezinde hem genetik hem çevresel faktörlerin rol oynadığı, multifaktöriyel etyolojiye sahip; deri tutulumu karakteristik olarak keskin sınırlı, beyaz-gümüşi skuamlı, eritematöz plaklarla ortaya çıkan kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Dünya çapında yaygın olarak bildirilen ve her yaşta ortaya çıkabilen psoriasise birçok sistemik komorbidite eşlik edebilmektedir. Psoriasis hastalarında yaşam kalitesinin olumsuz yönde etkilendiği bilinmektedir. Bu çalışmada; psoriasis hastalarında kaşıntı şiddetini ve dağılımını, depresyon düzeylerini, yaşam ve uyku kalitesini değerlendirmek, bu faktörler arasındaki ilişkileri belirlemek ve elde edilen verileri sağlıklı bir kontrol grubuyla karşılaştırmak amaçlanmıştır. Bu olgu-kontrol çalışması, Şubat 2023 ile Nisan 2024 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran 63 psoriasis hastası (olgu grubu) ve yaş ve cinsiyet uyumlu 63 sağlıklı bireyden (kontrol grubu) oluşan 126 kişilik bir örneklemde gerçekleştirilmiştir. Sosyodemografik özellikler, sigara ve alkol kullanımı, vücut kütle indeksi, ek hastalıklar gibi verilerle birlikte, Dermatolojik Yaşam Kalitesi İndeksi (DYKİ), Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ve Pittsburg Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) skorları toplanmıştır. Ek olarak, olgu grubundaki psoriasis hastalarına yönelik, hastalığın tanı yaşı, tanı süresi, tedavi geçmişi, Psoriasis Alan Şiddet İndeksi (PASI), Vizüel Analog Skala (VAS), 5-D Kaşıntı Ölçeği skorları da değerlendirilmiştir. Verilerin analizi R 4.3.2 (www.r-project.org) yazılımında gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya dahil edilen olgu ve kontrol grubu arasında sosyodemografik özellikler (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim düzeyi, maddi durum vb.) bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Psoriasis hastalarında dislipidemi ve hepatosteatoz prevalansı kontrol grubuna kıyasla önemli derecede daha yüksek bulunmuştur. Dislipidemi oranı olgu grubunda %68,3; kontrol grubunda ise %25,4 olarak saptanmış (p<0.001), hepatosteatoz ise olgu grubunda %55,6; kontrol grubunda ise %6,3 oranında görülmüştür (p<0.001). Ayrıca, olgu grubunun vücut ağırlığı ve vücut kütle indeksi kontrol grubuna göre anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla p=0.004 ve p=0.002). Psoriasis hastalarının ortanca tanı yaşı 33 ve tanı süresi 12 yıl olarak tespit edilmiştir. Hastaların güncel PASI ortanca değeri ise 4,8 olarak bulunmuştur. Psoriasis hastalarında yaşam kalitesinin kontrol grubuna göre belirgin şekilde olumsuz yönde etkilendiği gözlenmiştir (p<0.001). 5-D Kaşıntı Ölçeği'ne göre, psoriasis hastalarının %87,3'ü kaşıntı yaşadığını belirtmiştir. Kaşıntı yakınmasının dağılımı incelendiğinde ise kaşıntının en yaygın olarak görüldüğü bölgeler saçlı deri (%52,4) ve alt bacak (%52,4) olarak belirlenmiştir. Uygulanan VAS skoruna göre hastaların kaşıntı şiddeti; %9,5'i hafif, %27'si orta, %63,5'i ise şiddetli veya çok şiddetli olarak tanımlanmıştır. 5D Kaşıntı Ölçeği'nin kısıtlama/sınırlama alt boyutuyla, uyku kalitesi (PUKİ), depresyon (BDÖ), dermatolojik yaşam kalitesi (DYKİ) ve PASI skoru arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişkiler bulunmuştur (sırasıyla r=0.556, r=0.561, r=0.540, r=0.588). Bu sonuç, kaşıntı şiddeti ve dağılımının, psoriasis hastalarının yaşam kalitesini, psikolojik durumlarını ve uyku kalitelerini olumsuz şekilde etkilediğini göstermektedir. Uyku kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan PUKİ sonucunda, psoriasisli hastalarda %58,7'si uyku kalitesinin bozulduğu izlenirken, kontrol grubunda bu oran %36,5 olarak tespit edilmiştir ve olgu grubundaki bireylerin PUKİ toplam puanı kontrol grubundakilerden anlamlı şekilde yüksektir (p<0.001). Ayrıca, PUKİ ölçeğinin alt boyutları incelendiğinde öznel uyku kalitesi, uyku latansı, alışılmış uyku etkinliği, uyku bozukluğu ve gündüz işlev bozukluğu alt boyutlarında, olgu grubunda anlamlı derecede daha olumsuz sonuçlar gözlemlenmiştir (sırasıyla p=0.014, p=0.014, p=0.029, p=0,001, p=0.002). Ek olarak psoriasis hastalarında PUKİ ile BDÖ arasında pozitif yönde iyi düzeyde, DYKİ ile ise pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişkiler izlenmiştir (r=0.685, r=0.485). Yapılan BDÖ değerlendirmesine göre, olgu grubundaki hastaların %46'sında depresif semptomlar tespit edilmiştir. Bu hastaların %25,4'ünde hafif, %15,87'sinde orta ve %4,76'sında şiddetli düzeyde depresif belirtiler gözlemlenmiştir. Kontrol grubundaki bireylerin ise %12,69'unda depresif semptomlar bulunmuş olup, semptomların hafif (%6,34) veya orta (%6,34) düzeyde olduğu görülmüştür. Olgu grubundaki bireylerin BDÖ puanları, kontrol grubundakilere kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde daha yüksek bulunmuştur (p=0.015). Ek olarak psoriasis hastalarında BDÖ ile PASI skoru arasında pozitif yönde orta düzeyde anlamlı ilişki bulunmuştur (r=0.586). Bu çalışma, psoriasis hastalarının kaşıntı, depresyon, uyku bozukluklarının prevelansının oldukça yüksek olduğunu ve yaşam kalitesinde ciddi olumsuz etkilere yol açtığını ortaya koymaktadır. Kaşıntı, psoriasis hastalarının uyku kalitesini ve genel yaşam kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. Ayrıca, psoriasis hastalarında depresyon belirtilerinin yaygın olması, uyku kalitesini belirgin etkilemesi, psikolojik destek ve tedavi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, psoriasis tedavisinde sadece fiziksel semptomların değil, psikolojik durumların ve uyku bozukluklarının da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır. Psoriasisli bireylerde kaşıntı ve uyku problemlerinin yönetilmesi, tedavi stratejilerinin önemli bir parçası olmalıdır.