İslam ve feminizm: Müslüman feminist kadınların çalışmalarının sosyolojik açıdan incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AİŞE DARBAŞ
Danışman: ADİL ÇİFTÇİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslam ve Feminizmi Müslüman feminist kadınların çalışmalarını sosyolojik açıdan inceleyerek anlamaya ve anlatmaya çalıştık tezimizde. İlk başta tartışmamalı iki kavramdan söz ediyor gibi görünüyoruz olabilir ancak bu iki kavramın nasıl ele alındığına bağlı olarak tartışmanın seyri değişebilmektedir. Özellikle kadın konusu günümüz dünyasının ve Müslümanların önde gelen problemlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir yanıyla feminizmi diğer yanıyla İslami feminizmi anlamak günümüz dünyasını ve Müslüman toplumları anlamamıza büyük katkılar sunacaktır. Kadınların yeryüzündeki anlam arayışları, haksızlıklara karşı duruşları ve kadınlar olarak var oluşlarını nasıl ifade etmek istedikleri araştırmamızın ilk aşaması olarak düşünülebilir. Birinci bölümde bu yönde bilgiler sunmaya çalıştık. Diğer yönüyle aslında tezimizin esas alanını oluşturan yönüyle Müslüman Feminist kadınların hayatlarını ve hayatı anlam ve anlamlandırma çabalarını, bakış açılarını ve bu bakış açısını yansıtmamak için kullandıkları yöntemleri incelemeye çalıştık. Müslüman feminist kadınların aslında bilimsel anlamda da çok değerli çabaları olduğunu ifade etmek gerekir. Gerek kadın sorunlarının tespiti ve tahlilinde ve gerekse sundukları çözüm önerilerinde ciddi veriler ortaya koymaktadırlar. Din bilimlerine yaklaşımları, toplum bilimlerine getirdikleri yeni açılımlar takdire şayan şeylerdir. Feminizmin Batı'da ortaya çıkmış olmasına rağmen birçok harekete ilham kaynağı olduğu gibi İslami feminizme de ilham kaynağı olmuştur. İslamcı feminizme çalışmalarıyla katkı sunan kadınlar ve öne sürdükleri görüşler, tartıştıkları sorunlar ve Müslüman toplumunda oluşturdukları etkiler tezimizin ikinci bölümünde incelenmektedir. Kadının konumu, Kur'an'ın anlattıklarını anlama sorunu çerçevesinde, Amina Wedud'un çalışmalarından hareketle anlatılır. İslamcı feminizm hareketi ya da Müslüman feminist kadınların çalışmalarının toplumsal bir değişime sebep olduğu üzerinde durulur. Diğer yandan modernist tefsirin Müslüman feminist kadınların tefsir çalışmalarına etkisi dikkate değer derecede önemli olduğu vurgulanmıştır. Kur'an çerçevesinde kadının konumu ve buradan da anlama çabamızın, kadını, Kur'an'ı, insanı, geçmişi ve bugünü, anlamamızın önemi vurgulanmıştır. Birinci bölüm sonuç itibariyle gelişmeler çerçevesinde ve Kur'an'ın genel bakışı açısından hedef aldığı değişimler anlatılmıştır. Ardından ikinci bölümde çalışmamızın esas noktasını oluşturan Müslüman feminist kadınların çalışmalarının sosyolojik açıdan incelenmesine geçilir. İlk olarak Hidayet Şefkatli Tuksal'ın hadis rivayetleri ve şerhleriyle ilgili çözümlemeleriyle kadına karşı söylemleri irdelediği çalışmasını inceledik. İlk yaratılış rivayetleri ve ona dayandırılan eğrilik söylemini konu edinmektedir. Bayram namazı rivayetleri bağlamında ise kadın ile ilgili söylemleri irdelemektedir. Ve Leila Ahmed bu bölümün üçüncü ana başlığında onun çalışmaları incelenir. Amina Wedud, Hidayet Şefkatli Tuksal ve Leila Ahmed'in çalışmalarının incelenmesiyle Müslüman feminist kadınların tipolojisi oluşturulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Din Sosyolojisi, Ataerkil Gelenek, İslamcı Feminist, Toplumsal Cinsiyet, Toplumsal Değişim