Ömer Seyfettin öykülerinde değerler eğitimi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ADİL ACEMOĞLU

Danışman: Nevin Akkaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Millî ve yerel değerlere dönüş ve bu değerleri aktarma sürecine ülkemiz de Millî Eğitim Bakanlığının değerler eğitimi programları ile dâhil olmuştur. Farklı çalışmalarda değişkenlik göstermekle birlikte değerler eğitimi çerçevesinde ele alınan başlıca kavramlar ise şunlardır. Adalet, Adil Olma, Aile Birliği, Alçakgönüllülük, Arkadaşlık, Barış, Bağımsızlık, Bilimsellik, Cesaret, Çalışkanlık, Dayanışma, Doğruluk, Dostluk, Duyarlılık, Dürüstlük, Empati, Estetik, Fedakârlık, Görev Bilinci, Hassasiyet, Hoşgörü, İyilik Yapmak, İyimserlik, Kahramanlık, Kültürel Mirasa Sahip Çıkma, Liderlik, Merhamet, Misafirperverlik, Nazik Olma, Nesnel Olma, Öz Denetim/İrade, Özgürlük, Özgüven, Paylaşımcı Olma, Sabır, Sağlıklı Olma, Sanat, Saygı, Sevgi, Sorumluluk, Şefkat, Temizlik, Vatanseverlik, Yardımseverlik. Millî Hikâyecimiz olarak da bilinen Ömer Seyfettin Millî Edebiyat akımının ve öykücülüğümüzün en önemli figürlerindendir. Eserlerinde millî ve manevi değerleri sıklıkla vurgulayan ve toplumu eğitmek için didaktik bir üslup kullanan yazar Türk kültürüne ve tarihine sıkı sıkıya bağlı eserler üretmiştir. Son dönemde ön plana çıkan ve güncelliğini koruyan değerler eğitimi kavramları da millî ve manevi kavramlara dayanan, Türk kültürüne ve ahlâkına bağlı bireyler hedefleyen bir yapıdadır. Değerler eğitimi ifadesi henüz ortaya çıkmamışken bu ortak değerlerden yararlanan Ömer Seyfettin öyküleri incelendiğinde arada bulunan yüz yıllık tarih farkına rağmen günümüz çalışmaları ile ortak konularda birleştiği görülmektedir. Bu çalışmada Ömer Seyfettin'in 166 öyküsü Erol Güngör'ün (1993) belirlediği değerler doğrultusunda ve öğretmen görüşlerine göre incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışmada, Güngör'ün değerler sınıflandırmasına göre Ömer Seyfettin öykülerinde yer alan değerler hangileridir ve öğretmenlerin bu değerlere bakış açısı nasıldır? sorusu cevaplanmıştır. Ayrıca söz konusu öykülerde eğitsel değerlerin kaç kez tekrar ettiği belirlenerek listelenmiştir. Değerlerin en çok tekrar ettiği öyküler güncellik noktasında ele alınmış ve Türkçe derslerinde öğrencilerle buluşturulması yönünde öneriler sunulmuştur. Araştırmanın modeli Creswell (2017)'e göre karma yöntem araştırması olarak belirlenmiştir. Araştırmanın deseni ise karma yöntem yaklaşımlarından Yakınsayan Paralel Karma Yöntem Deseni olarak tanımlanmıştır. Ayrıca araştırmaya konu edilen öykülerin incelenmesinde doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Çalışmada incelenen eserlerin örneklemini Ömer Seyfettin'in 1902-1920 tarihleri arasında çıkan bütün öyküleri oluşturmaktadır.. Elde edilen verilerin güvenirliği ise Huberman (1994) formülü ve Lawshe (1975) tekniği ile ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre Ömer Seyfettin'in öykülerinde en çok işlenen ilk üç değer sırasıyla duyarlılık (73 defa), vatanseverlik (65 defa) ve çalışkanlık (55 defa) değerleri olmuştur. Öykülerde en az sayıda işlenen ilk üç değer ise sırasıyla misafirperverlik (17 defa), öz denetim/irade (17 defa), temizlik (16 defa) ve barış (8 defa) değerleri olmuştur. Tespit edilen bütün değerlerin sayısı 715'tir. Ömer Seyfettin'in öykülerindeki iletilerin sayısı ve içeriği dikkate alındığında incelenen eserler; duyarlılık, vatanseverlik, çalışkanlık, sevgi, cesaret, dürüstlük, estetik, saygı, bilimsellik, hoşgörü, adalet, sabır, yardımseverlik, sorumluluk, bağımsızlık, fedakârlık ve sağlıklı olma değerleri için yeterli bulunurken; dostluk, misafirperverlik, öz denetim/irade, temizlik ve barış değerleri açısından yetersiz görülmüştür. Çalışma sonucuna göre, Ömer Seyfettin'in öykülerinin dil ve anlatım yönüyle herkesin rahatlıkla okuyabileceği sadelikte ve edebi yönü güçlü olduğu görülmektedir. Ömer Seyfettin öyküleri bu çerçevede değerler eğitimi açısından incelendiğinde Türkçe dersinde verilmek istenen değerler için bu öykü metinlerinden yararlanmanın mümkün olduğu düşünülmektedir. Bu sayede öğrenciye kazandırılmak istenen kavramlar doğrudan aktarılmak yerine öykülerin sağladığı okuma zevki ve edebi güzellik ile daha etkili biçimde verilebilecektir. Anahtar Kelimeler: Ömer Seyfettin, Öykü, Değer, Türkçe Öğretimi, Ortaokul.