A critical analysis of the two different translations of Kate Chopin's the awakening
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: NAZLI DENİZ BARUTÇUOĞLU
Danışman: PELİN ŞULHA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Edebi çeviri farklı bir edebi dizgeye ait yazarların eserlerinin tanıtılmasını sağlar. Edebi çeviri süreci sadece dilsel öğeleri göz önüne almakla kalmaz, aynı zamanda kültürel, sosyal ve tarihsel öğeleri de dikkate alır. Bir edebi çevirmen hedef okuyucular için bir metin ortaya koyarken arabuluculuk görevini üstlenir. Bu tez çalışması Kate Chopin'in Uyanış adlı eserinin Necla Aytür ve Ayşe Bilge Aknam tarafından çevrilmiş iki farklı çevirisini inceleyerek, bu eserin Türkçe çeviri edebiyat dizgesi içerisindeki yerini saptamayı hedefler. Chopin ve eserleri üzerine yapılan çalışmalar göstermiştir ki Chopin kendine özgü biçemi için takdir edildiği halde, Uyanış adlı eseri kadının özgürleşmesi ve cinsellik konularını açıkça ele aldığı için yazar kendi zamanında sert eleştiriler almıştır. Hatta eserin basımının ardından yazarlık kariyeri neredeyse bitmiştir ve ancak 1970'li yıllarda hak ettiği itibarı kazanarak en önemli Amerikalı kadın yazarlardan biri olarak anılmaya başlamıştır. Uyanış'ın ilk Türkçe çevirisi Necla Aytür tarafından yapılarak 1990 yılında basılmıştır, Ayşe Bilge Aknam tarafından yapılan ikinci çevirisi ise 2008 yılında basılmıştır. Bu iki çeviri metin aynı kaynak metinden yola çıkmış olsalar da, iki çevirmen eserin belirgin özelliklerini yansıtırlarken farklı yöntemler kullanmışlardır. Bu farklı sosyokültürel koşullardan, çeviri sürecinde çevirmenlerin farklı kişisel eğilimlerinden veya farklı hedef okuyucu gruplarına seslenmek istemelerinden kaynaklanmış olabilir. Gideon Toury'nin Normlar Kuramı çevirmenlerin belirli koşullardaki sistematik seçimleri ve davranışlarını temel alan hedef odaklı bir yaklaşımdır. Bu kurama göre aynı kaynak metnin farklı çevirileri bile hedef kültürde aynı konumda olmayabilir. Toury öncül norm, süreç öncesi normlar ve süreç normları olmak üzere üç çeşit norm belirler. Çeviride kaynak metnin ait olduğu normlar sistemi ve hedef kültürde aktif olan normlar olmak üzere en az iki farklı norm sistemi olmasından dolayı, çevirmen bunlardan birine uyum sağlamayı seçer ve bu karar yeterlilik veya kabul edilebilirlik arasındaki seçim olan öncül normu oluşturur. Aytür'ün çevirisinde öncül norm yeterliliğe daha yakınken Aknam'ın çevirisinde öncül norm kabul edilebilirliktir. Süreç öncesi normlar çevrilecek metinlerin seçimiyle ve çevirilerin doğrudanlığıyla ilgilidir. Bu çevirilerin yapılmasının arkasında yatan neden ana karakter Edna'nın yaşanmışlıklarının günümüz ataerkil toplumunda hala var olması ve bunların Türkiye'de kadının konumuyla ilişkilendirilmesi olabilir. Süreç normları çevirilerin bütünlüğü ve erek metni oluşturan dilsel öğelerin seçimiyle ilgilidir. Çevirmenler kaynak metinde sıkça kullanılan Fransızca kelimelerin, hikâyenin geçtiği Güneyin detaylı betimlemelerinin ve Edna'nın içsel varlığının ve kendini keşfetmesinin konu alındığı kısımların çevirisinde farklı yaklaşımları benimsemişlerdir. Ayrıca, iki çevirmen yan metin kullanımlarında da farklılık göstermektedirler. Kadının kendi kimliğini oluşturmasını ele alan bir eser olarak Uyanış'ın Türkçeye çevirisi edebiyat dizgesine yeni bir bakış açısı getirmesi bakımından önemlidir. Chopin'in Türkçeye çevirilerini inceleyen az sayıda çalışma vardır ve bunlardan biri olan bu çalışma Türkçe çeviri edebiyat dizgesine onun özünde feminizmle sırlanmış sanatını tanıtmayı hedefler. İki çevirmen çevirilerinde farklı kadın figürleri ortaya koyar. Aknam daha cesur seçimleriyle daha güçlü bir Edna tasvir eder, Aytür ise Edna'nın özgürleşme sürecini yansıtırken daha tedbirlidir. Bu hedef kültürde kadına olan bakışın 1990-2008 yılları arası değişmesiyle ilişkilendirilebilir.