Yemek Siparişlerinde Tüketici Davranışının Birliktelik Kuralları ile İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Fakültesi, İstatistik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Halil Can Karadaş

Danışman: Neslihan Demirel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde teknolojinin hızla ilerlemesi, işletmelerin müşterilerine ilişkin çok çeşitli veri toplamasını mümkün kılmıştır. Bu verilerin işletmelerin stratejik karar alma süreçlerine katkı sağlaması için anlamlı bilgilere dönüştürülmesi gerekmektedir. Bu noktada veri madenciliği kavramı ön plana çıkmaktadır. Veri madenciliği, büyük ölçekli veri kümeleri içerisinde doğrudan gözlemlenemeyen örüntülerin ve ilişkilerin, ileri düzey matematiksel modeller ve istatistiksel analiz teknikleri aracılığıyla sistematik biçimde ortaya çıkarılmasını sağlayan bir bilgi keşfi sürecidir. Bu çalışmanın amacı, yemek siparişi alan bir işletmenin yoğun rekabet ortamında sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, müşteri sipariş verilerinin dinamik bir web arayüzü üzerinden birliktelik kuralları ile analiz edilerek, menü önerileri oluşturmak ve geçmiş satış performansını değerlendirebileceği bir karar destek sistemi sunmaktır. Çalışmada, işletmeye ait Nisan 2023 ve Mart 2025 tarihleri arasındaki çevrimiçi sipariş kayıtları kullanılmıştır. R Shiny tabanlı geliştirilen web uygulaması, kullanıcıların verileri sisteme yüklemesine olanak tanıyarak, Apriori algoritması aracılığıyla anlamlı menü önerileri üretmekte ve geçmiş satış performansını istatistiksel yöntemlerle analiz edip ayrıntılı biçimde sunmaktadır. Apriori algoritmasında destek ve güven parametreleri, genetik algoritma kullanılarak dinamik biçimde optimize edilmiştir. Genetik algoritma parametrelerinin belirlenmesinde Çok Nitelikli Fayda Teorisi (MAUT) yöntemi kullanılmıştır. Bu sayede, veri setinde zaman içerisinde ortaya çıkan değişikliklere karşı işletmenin sürekli uzman müdahalesine ihtiyaç duymadan güncel ve anlamlı kural setlerine ulaşabilmesi sağlanmaktadır.