COVID-19 Pandemi Sürecinin Yönetimi ve Belirleyici Değişkenler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Bir Yönetim Modeli Önerisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afet Yönetimi (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZAKİR TEKİN

Danışman: İstem Köymen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Pandemi gibi afet türlerinin yıkıcı sonuçlarını azaltmaya yönelik yürütülen süreçler, doğaları gereği afet yönetimi ilkeleri ile örtüşmektedir. Bu çalışma COVID-19 pandemi sürecini etkileyen demografik, sağlık altyapısı ve sosyoekonomik göstergeler gibi çoklu değişkenlerin pandemi yönetim sürecinde ölüm sayıları üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada ABD, Türkiye ve Avrupa Birliği üyesi ülkeler dâhil olmak üzere toplam 29 ülkeye ait 2021-2022 yıllarına ilişkin halk sağlığı verileri kullanılmış, bu sayede farklı coğrafi ve sosyoekonomik özelliklere sahip ülkelerin karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Analiz sürecinde aynı değişken havuzu kullanılarak çoklu doğrusal regresyon ve rastgele orman sınıflandırma modelleri ayrı ayrı uygulanmıştır. Araştırmada bulguların geçerliliğini ve güvenilirliğini artırmak amacıyla çoklu doğrusal regresyon modeli ve rastgele orman modeli istatistiksel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Çoklu regresyon modelinde bağımlı değişken olarak COVID-19'a bağlı ölüm oranı kullanılmış; yeni aşılama oranı, bulaşma hızı, yoğun bakım yatak oranı, 65 yaş üstü nüfus oranı ve İnsani Gelişmişlik Endeksi bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Rastgele orman analizinde ise hastane yatak kapasitesi ile kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm oranı, modelin tahmin gücünü artıran önemli değişkenler olarak öne çıkmıştır. Tüm bu bulgular COVID-19 kaynaklı ölümlerin yalnızca epidemiyolojik değil, aynı zamanda sağlık sistemi kapasitesi ve sosyoekonomik düzeyle de yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bulgular ışığında bütünleşik afet yönetimi ilkeleriyle uyumlu bir pandemi yönetim modeli önerilmiştir. Önerilen model, salgın yönetimine bütüncül bir perspektifle yaklaşarak, uluslararası düzeyde belirlenen hedeflerden kurumsal uygulamalara kadar uzanan, çok disiplinli pandemi azaltma stratejilerini kapsamaktadır.