İzmir için “Çok Boyutlu Yoksulluk” Analizi

18.Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi, Ankara, Turkey, 24 - 26 September 2025, pp.1-29, (Summary Text)

Publication Type: Conference Paper / Summary Text
City: Ankara
Country: Turkey
Page Numbers: pp.1-29
Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

Yoksulluk kavramı, eğitim, sağlık, yaşam koşulları, sosyal-çevresel faktörler ve parasal olmayan ekonomik faktörler gibi boyutları ile bütüncül düşünülmelidir. Bu çalışmada yoksulluk kavramı, gelir ve tüketim gibi ekonomik boyutlarının ötesinde çok boyutlu bir olgu olduğu gerçeğinden hareketle incelenmiş ve Türkiye’nin diğer illerine göre kişi başına gelir düzeyi nispeten yüksek olan İzmir’in çok boyutlu yoksulluğu analiz edilmiştir.

İzmir için çok boyutlu yoksulluk, Alkire-Foster (AF) Metodu kullanılarak, TÜİK tarafından yayımlanan GYKA (Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması) yıllık mikro kesit verileri üzerinden hesaplanmıştır. Çok boyutlu yoksulluk, ayrıca cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, medeni durum gibi alt gruplara ayrılarak incelenmiş ve Türkiye geneli için elde edilen bulgular ile de karşılaştırılmıştır

İzmir’de 2020 yılında, 1282 hane halkı düzeyinde yapılan analizde, çok boyutlu yoksulluk oranı %26 olarak belirlenmiştir. Bu oran, aynı dönemde Türkiye geneli için belirlenen çok boyutlu yoksulluk oranından (%28) nispeten düşük olmakla birlikte İzmir nüfusunun dörtte birinin temel çok boyutlu yoksulluk göstergelerinde yoksunluklarını beyan etmeleri açısından önemlidir. Ayrıca bu oran, TÜİK tarafından aynı yıl açıklanan hane halkı gelirleri dikkate alınarak hesaplanan %20 göreli yoksulluk oranının da üzerindedir.

İzmir için hesaplanan çok boyutlu yoksulluk oranı içinde en büyük paya sahip yoksunluk %38 ile eğitim boyutundadır. Bu yoksunluğu belirleyen gösterge hane reisinin eğitim düzeyinin düşük olmasıdır. Çok boyutlu yoksulluk oranına ikinci en büyük katkı sağlık koşulları ile ilgili yaşanan yoksunluklardan gelmektedir. Sağlık koşullarında yaşanan yoksunluklar içinde en önemli göstergeler hanede kronik rahatsızlığı olan bireylerin varlığı, hanede faaliyeti kısıtlanmış bireylerin varlığı ve beslenme yetersizliğidir. İzmir analizinde çok boyutlu yoksulluğun diğer önemli boyutları ise çevre kirliliği, gürültü kirliliği, suç ve şiddet, şehir dışında tatile gidememek gibi göstergelerin yer aldığı sosyal koşullardır.

İzmir’de çok boyutlu yoksulluk, hane reisinin cinsiyetine göre incelendiğinde ise ortaya daha üzücü bir tablo çıkmaktadır. Hane reisinin erkek olduğu hanelerde çok boyutlu yoksulluk oranı %24 iken hane reisinin kadın olduğu hanelerde bu oran %33’tür. Üstelik kadın hane reisinin çok boyutlu yoksulluğu, eğer tek başına ebeveynlik yapıyorsa veya ailede yaşlı, hasta, engelli vb. bireyler varsa daha da artmakta %45’lere ulaşmaktadır.

Bu çalışmada, İzmir için çok boyutlu yoksulluk analizi 2024 yılı için yapılacak ve böylece dönem içindeki değişim de gözlemlenerek, yoksullukla mücadele çok boyutlu yoksulluk göstergeleri üzerinden tartışmaya açılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Yoksulluk, Çok Boyutlu Yoksulluk Endeksi, Alkire-Foster Metodu

JEL Kodları: I32, F63