Akademik Veri Yönetim Sistemi
25. Ulusal İç Hastalıkları Kongresi, Antalya, Türkiye, 8 - 12 Kasım 2023, sa.125, ss.208-210, (Özet Bildiri)
Giriş-Amaç: Antropometrik indeksler metabolik
bozukluğun derecesini saptamak ve kardiyovasküler riskleri öngörmek için
kullanılmaktadır. Glukoz metabolizması bozukluklarının toplumda giderek sıklığı
artmaktadır. Tip 2 diabetes mellitus (T2DM) prevalansı %13, prediyabet
prevalansı %30 olarak bildirilmektedir (1). Prediyabet tanımına giren
hastaların en azından bir kısmının T2DM hastaları kadar önemli metabolik
bozukluğa sahip olduğu ve diyabet komplikasyonlarıyla iliş- kili olabileceği
anlaşılmaktadır (2). Amaç: Kardiyovasküler komplikasyonların da önemli
öngördürü- cüleri olan antropometrik indekslere bakarak hangi prediyabet
hastalarının T2DM ile benzerlik gösterebileceği, hangilerinin daha iyi
metabolik özelliklere sahip oldukları ayırt edilmeye çalışılmıştır. Ocak 2021 –
Ocak 2023 tarihleri arasında Endokrinoloji Poliklini- ğimize baş vuran 18 yaş
üstü prediyabet ve yeni tanı T2DM hastaları çalışmaya davet edildi. Oral
antidiyabetik, antilipemik ilaç kullanan, ötiroid olmayan, malign hastalığı
olanlar, kortikosteroid kullananlar, alkol kullanımı olanlar, madde
bağımlıları, gebe ve emzikli olanlar çalışmaya alınmadı. Çalışmamıza 87 izole
bozulmuş açlık glukozu (BAG), 232 izole hemoglobin A1c yüksekliği (izole
HbA1c), 31 izole bozulmuş glukoz toleransı (BGT) ve BAG+BGT, 188 BAG+HbA1c, 38
BGT+HbA1c, 81 BAG+BGT+HbA1c, 198 yeni tanı tip 2 diyabetli olmak üzere toplam
855 hasta ve 100 normoglisemik sağlıklı kişi dahil edildi. Katılımcıların rutin
kan parametreleri, açlık plazma glukozu, HbA1c, 75 g glukozla yapılan oral
glukoz tolerans testinin ikinci saat kan glukoz düzeyleri dosyalarından alındı.
Hepsinin boyu, kilosu, bel ve kalça çevreleri ölçüldü. Bu değerlere göre, bel
kalça oranı (BKO), vücut kitle indeksi (VKİ), viseral adipozite indeksi (VAİ),
lipid birikim ürünleri (LAP), vücut şekil indeksi (BSI), beden yuvarlaklık
indeksi (BRI), koniklik indeksi (CI) hesaplandı. Prediyabet hastaları, izole BAG,
izole HbA1c yüksekliği, izole BGT, BAG+BGT, BAG+HbA1c yüksekliği, BGT+HbA1c
yüksekliği, BAG+BGT+HbA1c yüksekliği gruplarına ayrıldı ve çalışmaya katılan
tüm hastaların ve sağlıklı kontrol grubunun antropometrik indeksleri
hesaplandı. Çalışma popülasyonumuzun 663’ü kadın (%69.4), 292’si erkekti (%30.6).
Yaş ortalaması 47.3±13.1 yıl idi. Sağlıklı kontrol grubunun, prediyabet alt
grupları ve T2DM hastalarının antropometrik indeks ortancaları Şekil 1’de
verilmiştir. Daima izole BAG ve izole HbA1c gruplarının skorları diğer alt
gruplardan anlamlı daha düşük bulundu. Prediyabet alt grupları içinde izole BAG
ve izole HbA1c yüksekliği olan hastaların BSI hariç bütün antropometrik
indeksleri, geri kalan alt gruplardan (BGT, BAG+BGT, BGT+HbA1c, BAG+HbA1c, BAG+BGT+HbA1c)
istatistiksel anlamlı olarak daha düşük bulundu. BGT, BAG+BGT, BGT+HbA1c,
BAG+HbA1c, BAG+BGT+HbA1c alt gruplarını bir arada değerlendirdiğimizde, bu
hastaların BKO hariç antropometrik indekslerinin T2DM hastalarından farklılık
göstermediği görüldü (Tablo 1). Antropometrik indekslere göre yaptığımız bu
ayırım metabolik parametrelerle ve hipertansiyon oranlarıyla da desteklendi (Tablo
2). AST, ALT, GGT, hemoglobin, LDL kolesterol, HDL kolesterol, trigliserid,
ürik asit, CRP ve HOMA skorları izole BAG ve izole HbA1c yüksekliği olanlarda
diğerlerine kıyasla istatistiksel belirgin daha düşük bulundu. Metabolik olarak
daha iyi olan grupta hipertansiyon oranı %14.1 iken, metabolik olarak daha kötü
grupta %24.9 idi. Kullandığımız bütün indeksler (BRI, BSI, CI, LAP, VAI, BKO,
VKİ) sağlıklı ve prediyabet hastalarında ve sağlıklı ve T2DM hastalarında istatistiksel
olarak farklı çıkmıştır (Tablo 3). Bu durum, grupların metabolik açıdan önemli
farklar barındırdığını göstermektedir. BRI, LAP, VAI, BKO, VKİ bakımından
prediyabet ve T2DM hastaları arasında farklılık saptanmıştır. Ancak BSI, CI
bakımında istatistiksel bir farklılık görülmemiştir. Bu durum bazı prediyabet
hastalarının metabolik açı- dan T2DM hastalarına daha yakın olabileceğini
düşündürmektedir. Antropometrik indekslerin prediyabet alt gruplarındaki
değerleri bir arada incelendiğinde (Şekil 1) izole BAG ve izole HbA1c
gruplarının geri kalan prediyabet gruplarından daha iyi özelliklere sahip
oldukları görülmüştür. Ancak izole BAG ve izole HbA1c grubunun BRI, CI, LAP, BKO,
VKI gibi birçok indekste sağlıklı kontrol grubu ile anlamlı farklılık
göstermesi bu iki prediyabet alt grubunun sağlıklı kontrol grubu ile de
birlikte değerlendirilmemesi gerektiğini bize göstermiştir. Aynı zamanda bu iki
prediyabet alt grubu diğer prediyabet alt gruplarının aksine BAG+BGT+HbA1c ve
T2DM grubundan da anlamlı olarak ayrışmıştır. Bu aşamadan sonra prediyabetin
alt tiplerinin metabolik durumu daha iyi ve daha kötü gruplar olarak
adlandırılmasına karar verilmiştir. Metabolik durumu daha iyi prediyabet
grubuna izole BAG ve izole HbA1c alınmıştır. Geri kalan prediyabet alt grupları
(BGT ve BAG+BGT, BGT+HbA1c, BAG+HbA1c, BAG+BGT+HbA1c) me tabolik durumu daha
kötü prediyabet grubu çatısı altında birleştirilmiştir. Bu şekilde “4’lü grup”
olarak adlandırılan sınıflama yapılmıştır. Dörtlü grup şeklinde ayırdığımız
sağlıklı kontrol, metabolik durumu daha iyi prediyabet, metabolik durumu daha
kötü prediyabet, T2DM grupları antropometrik indeksler aracılığıyla yeniden
birbirleriyle karşı- laştırılmış ve başta en fazla LAP olmak üzere BSI
dışındaki tüm indekslerde metabolik durumu daha iyi prediyabet, metabolik
durumu daha kötü prediyabet arasında istatistiksel anlamlı farklılık
gözlenmiştir. Bu durum prediyabetin iyi ve kötü ayırımını doğru ve gerçekçi
yaptığımız konusunda bizi desteklemiştir. Diyabetin prognozu, diyabet
komplikasyonları ve metabolik sendrom ile ilişkili olduğu literatürde
gösterilmiş olan hipertansiyon varlığı ve AST, ALT, GGT, hemoglobin, LDL-K, HDL-K,
trigliserid, ürik asit, CRP ve HOMA-IR gibi bazı laboratuvar verilerinin bu
ayırımla ilişki göstermesi de metabolik durumu daha iyi prediyabet ve kötü
prediyabet ayırımının prediyabet hastalarının yönetiminde dikkate alınması
gereken, anlamlı bir ayırım olduğunu göstermiştir (3-7). Çalışmamızın diğer
önemli bir bulgusu BAG+BGT+HbA1c grubunun antropometrik indeksler bakımından
T2DM hastalarıyla aynı düzeyi göstermiş olduğunun kanıtlanmasıdır. Hiçbir
antropometrik indeks BAG+BGT+HbA1c ve T2DM arasında istatistiksel anlamlı
farklılık göstermemiştir. Bu nedenle BAG+BGT+HbA1c özelliği gösteren hastaların
prognozlarının T2DM hastalarına benzeyebileceği ve T2DM gibi ele alınıp takip
ve tedavi edilmelerinin uygun olacağı anlaşılmaktadır. Diyabetin
komplikasyonlarının prediyabetik dönemden başladığı iyi bilinmektedir (8).
Ancak mikrovasküler veya makrovasküler komplikasyonlar için düzenli tarama
yapılması konusunda herhangi bir profesyonel kuruluş resmi olarak prediyabetli
bireyler için tavsiyede bulunmamaktadır. Bunun nedeni, bu taramaların etkinliği
ve maliyet etkinliği hakkında yetersiz veri bulunmasıdır (9). Çalışmamızda
metabolik açıdan daha kötü olarak sınıflandırdığımız BGT ve BAG+BGT, BGT+HbA1c,
BAG+HbA1c, BAG+BGT+HbA1c grupları komplikasyonların taranmaya başlanacağı
prediyabetik popülasyonun se- çiminde gelecekteki daha kapsamlı çalışmalara yol
gösterici olacağı düşünülmüştür. Çalışmanın güçlü yanları, oldukça yüksek
sayıda hastada çalışılmış olması, hastaların retrospektif dosya taramalarıyla
değil, poliklinik başvurusu sırasında toplanmış olması çalışmanın güçlü
yanlarındandır. Prediyabet grubu ilk defa bir çalışmada bu kadar fazla alt
gruba ayrılmıştır. Ülkemizde ve dünyada tek bir çalışmada birçok yeni lipit bazlı
antropometrik ölçümün beraber hesaplandığı ve birbirleriyle prediyabet
öngördürücülüğü açısından karşılaştırıldığı ilk çalışma olmuş- tur. Prediyabet
hastaları ilk kez metabolik durum yönünden daha iyi prediyabet ve daha kötü
prediyabet olarak ikiye ayrılmış ve bu ayrımın anlamlı ve gerçekçi bir ayırım
olduğu gösterilmiştir. Ancak prospektif kohort çalışmalarla iyi prediyabet ve
kötü prediyabet hastalarının ger- çekten prognoz bakımından da birbirinden
farklı olup olmadığı kanıtlanmalıdır. Ayrıca iyi prediyabet hastalarının ne
kadarının normoglisemik hale döndüğü de takip edilmelidir. Çalışmamızın en
önemli kısıtlılığı, çalışmanın kesitsel bir çalışma olması ve yaptığımız
prediyabet ayırımlarının prognozu ne derecede yansıttığının prospektif olarak
test edilememiş olmasıdır. Ayrıca tek merkezden yapılmış olması, yaptığımız
ayırımın prospektif bir çalış- mayla gerçek prognozla ilişkisinin
gösterilememiş olması, prediyabeti böldüğümüz alt gruplarda izole BGT grubunun
toplam 8 kişi olması ve BAG+BGT grubuyla beraber istatistiksel
değerlendirilmeye sokulması çalışmanın diğer kısıtlılıklarıdır. Tüm bu veriler
prediyabetin çok heterojen bir grup olduğunu dü- şündürmüştür. Tüm prediyabetik
hastalara aynı şekilde yaklaşılmaması gerekmektedir. Muhtemelen metabolik
durumu daha iyi prediyabet hastaları basit yaşam tarzı değişikliği
tedbirleriyle normoglisemik hale gelebileceklerdir. Tersine BAG+BGT+HbA1c
hastalarının da en az tip 2 diyabet kadar dikkat edilmesi gereken bir grup
olduğu ve bu grubun da tedavi başlangıcı açısından değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır
Prediyabet alt gruplarından izole BAG ve izole HbA1c yüksekliği ile tanı alan
hastaların metabolik durumlarının belirgin olarak daha iyi olduğu, BGT,
BAG+BGT, BGT+HbA1c, BAG+HbA1c veya BAG+BGT+HbA1c ile tanı alan hastaların
metabolik bozukluklarının T2DM ile benzer olduğu görüldü. Bu grup hastalar
diyabet komplikasyonları yönünden daha yakın takip edilmeli ve medikasyon
açısından değerlendirilmelidir. Kaynaklar 1. Satman I, Yilmaz T, Sengül A, et
al. Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey:
results of the turkish diabetes epidemiology study (TURDEP). Diabetes Care
2002; 25: 1551–1556. 2. Satman I, Omer B, Tutuncu Y, et al. Twelve-year trends
in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish
adults. Eur J Epidemiol 2013; 28: 169 3. Stanimirovic J, Radovanovic J, Banjac
K, et al. Role of C-reactive protein in diabetic inflammation. Mediators
Inflamm 2022; 2022: 3706508. 4. Khalili D, Khayamzadeh M, Kohansal K, et al.
Are HOMA-IR and HOMA-B good predictors for diabetes and pre-diabetes subtypes?
BMC Endocrine Disorders 2023 23:1 2023; 23: 1–9. 5. Nagalakshmi C, Savadi B,
Santhosh N, et al. Can gamma glutamyl transferase serve as a marker to predict
the risk of metabolic syndrome in patients with type 2 diabetes mellitus?
Indian Journal of Medical Biochemistry 2019; 23: 347–349. 6. Lee SH, Kim HS,
Park YM, et al. HDL-cholesterol, its variability, and the risk of diabetes: A
Nationwide Population-Based Study. J Clin Endocrinol Metab 2019; 104:
5633–5641. 7. Zhao J, Zhang Y, Wei F, et al. Triglyceride is an independent
predictor of type 2 diabetes among middle-aged and older adults: A prospective
study with 8-year follow-ups in two cohorts. J Transl Med 2019; 17: 1–7. 8.
Echouffo-Tcheugui JB, Selvin E. Pre-diabetes and what it means: The
epidemiological evidence. Annu Rev Public Health 2021; 42: 59. 9.
Echouffo-Tcheugui JB, Perreault L, Ji L, et al. Diagnosis and management of prediabetes:
a review. JAMA 2023; 329: 1206–1216. Anahtar kelimeler: Prediyabet, Diyabetes
mellitus, Antropometrik ölçümler, Bozulmuş açlık glukozu, Bozulmuş glukoz
toleransı