Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Yetişkinlerde İnteroseptif Algının Çok Boyutlu Değerlendirmesi
Sunum, ss.1, 2026
- Yayın Türü: Diğer Yayınlar / Sunum
- Basım Tarihi: 2026
- Sayfa Sayıları: ss.1
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Dikkat
eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellikle
karakterize edilen bir nörogelişimsel bozukluktur. Yetişkinlikteki DEHB,
genellikle dikkat sorunları ile kendini gösterir ve hem dışsal ve hem de içsel
dikkat süreçlerini etkiler. Özellikle bireylerin fizyolojik süreçlerine verdiği
dikkat, sekizinci duyu olarak nitelendirilen ve açlık, susuzluk, kalp atışı ve
ağrı gibi vücudun içsel sinyallerini anlama ve yorumlamayı sağlayan
interoseptif sistem ile yakından ilişkilidir. İçsel duyusal bilginin, yani interoseptif
duyuların işlenmesinin, DEHB’de farklılık göstereceğine dair bazı işaretler
bulunmasına rağmen, bu süreçlerin nasıl işlediği henüz etraflıca incelenmemiştir.
Bu deneysel çalışmada, 57 tipik olarak gelişim göstermiş ve 30 DEHB tanısı
almış 16-35 yaşları arasındaki bireyin, interoseptif yetenekleri
değerlendirilmiş; bu değerlendirme, interoseptif doğruluk (yani, beden
sinyallerinin ne kadar doğru algılanabileceği) ve dikkat (içsel duyuma
odaklanmış dikkat) ile ilgili davranışsal ve öz bildirim ölçümlerini
içermiştir. Kalp Atışı Sayma Görevi (HCT) kullanılarak yapılan psikofizyolojik
ölçümler, davranışsal interoseptif doğruluk, güven derecelendirmeleri ve içsel
algı (davranışsal doğruluk ile güven derecelendirmeleri arasındaki ilişki)
değerlendirilmek üzere kullanılmıştır. Ayrıca, interoceptif doğruluk ve dikkat,
öz-bildirim anketleriyle de ölçülmüştür. Her bir interoceptif yetenek bileşeni
için grup farklılıklarını incelemek amacıyla bir kovaryans analizi yapılmıştır.
Öncesinde, etnik köken, yaş, otizm spektrum belirtileri, aleksitimi, depresyon
veya sosyal işlevsellik gibi olası karıştırıcı değişkenler her iki grup için de
kontrol edilmiştir. DEHB’li bireyler, DEHB’si olmayanlara göre interoseptif
becerilerinde, daha düşük davranışsal doğruluk, güven derecelendirmeleri ve öz
bildirim doğruluğu sergilemişlerdir. Etnik köken, yaş ve depresyonun da farklı interoseptif
yetenekler üzerinde önemli etkileri görülmüştür. Bu bulgular, potansiyel
karıştırıcı değişkenler kontrol edildikten sonra bile interoseptif bozukluğunun
DEHB'nin bir özelliği olabileceğini öne sürmektedir. Ancak, bu çalışmanın küçük
bir örnekleme ve dar bir yaş aralığına sahip olduğu düşünülürse, daha keskin
çıkarımlarda bulunabilmek için, DEHB'deki interoseptif yeteneklerin ve bunların
DEHB semptomları ile ilişkisinin, daha büyük bir örneklemde ve geniş bir yaş
aralığında ele alınması önerilir.