AKSIYEL SPONDILOARTRITTE “YÖNETIMI ZOR” HASTALIK: TEK MERKEZ GERÇEK YAŞAM KOHORTUNDAN BULGULAR

Spondiloartritler 2026, Muğla, Türkiye, 25 - 27 Eylül 2026, ss.16-19, (Özet Bildiri)

Giriş ve Amaç: Aksiyel spondiloartritte (axSpA) tedavi seçeneklerinin genişlemesine karşın bir grup hasta tedavi hedefine ulaşamamak-

tadır. ASAS 2025 çerçevesi bu hastaları “yönetimi zor” (difficult-to-manage, D2M) ve “tedaviye dirençli” (treatment-refractory, TR) olarak

ayırmakta; D2M için en az iki farklı etki mekanizmasına (mechanism of action, MoA) ait b/tsDMARD yetersizliği koşulunu aramaktadır.

Bu çerçevenin gerçek yaşam verisindeki karşılığı ve ülkeye özgü reçeteleme alışkanlıklarından nasıl etkilendiği bilinmemektedir. Bu ça-

lışmada tek merkezli bir axSpA kohortunda D2M sıklığını, D2M olan hastaların klinik özelliklerini ve kohortun tedavi değişim örüntüsünü

tanımlamayı amaçladık.

Yöntem: Merkezimizde izlenen ve en az bir biyolojik tedavi almış axSpA hastalarının verileri geriye dönük olarak incelendi. D2M duru-

mu, ASAS 2025 çerçevesi temel alınarak klinisyen değerlendirmesiyle atandı. Demografik özellikler, ekstraartüküler tutulumlar, bazal

inflamatuar belirteçler, ASDAS değerleri ve ardışık b/tsDMARD kullanımı kaydedildi. Kullanılan ajanlar etki mekanizmasına göre TNF

inhibitörü (TNFi), IL-17 inhibitörü ve JAK inhibitörü olarak sınıflandırıldı; ayrıca TNFi grubu monoklonal ajanlar ve füzyon proteini (eta-

nersept) olarak alt gruplara ayrıldı. Her hastanın maruz kaldığı farklı MoA sayısı hesaplandı; aynı mekanizma içindeki molükül değişimi

switch, mekanizma değişimi swap olarak tanımlandı. Gruplar Mann-Whitney U ve Fisher exact testi ile karşılaştırıldı. Analizler tam veri

üzerinden yürütüldü ve her değişken için mevcut gözlem sayısı ayrıca raporlandı.

Bulgular: Toplam 453 hasta değerlendirildi (%66 erkek, %80 ankilozan spondilit, medyan yaş 46 yıl). Yirmi beş hasta (%5,5) D2M olarak

sınıflandırıldı.

D2M olan ve olmayan hastalar arasında bazal hastalık aktivitesi ve inflamatuar yük açısından fark saptanmadı: bazal ASDAS her iki grupta

3,9 (p=0,755); bazal CRP sırasıyla 12,0 ve 11,1 mg/L (p=0,969); ESH 18,0 ve 24,0 mm/s (p=0,505). Cinsiyet, HLA-B27 pozitifliği, üveit, infla-

matuar bağırsak hastalığı ve sigara kullanımı açısından da anlamlı fark yoktu (tümü p>0,30).

Buna karşılık D2M hastalarında birinci biyolojikte kalım süresi belirgin olarak kısaydı (medyan 19 ay [10–41] ve 43 ay [20–74]; p=0,002) ve

son ölçülen ASDAS daha yüksekti (3,0 [2,6–3,6] ve 2,0 [1,2–3,1]; p=0,003). İzlem süresi de D2M grubunda kısaydı (22 ay ve 46 ay; p=0,002).

Anlamlılığa ulaşmayan eğilimler arasında daha genç yaş (43 ve 46 yıl; p=0,056), daha sık periferik artrit (%62 ve %41; p=0,072) ve nr-ax-

SpA oranının yüksekliği (%32 ve %19; p=0,121) yer aldı.

Kohortun tamamında 408 hasta (%90) hiçbir zaman TNFi sınıfının dışına çıkmamıştı; yalnızca 44 hasta (%9,7) en az iki farklı MoA’ya maruz

kalmıştı. İlk tedavi değişimini yapan 151 hastanın 136’sında (%90) değişim aynı mekanizma içinde kalmış (switch), yalnızca 15’inde (%10)

mekanizma değişimi (swap) yapılmıştı. D2M hastalarının 23’ü (%92) en az iki MoA yetersizliği taşırken, iki hasta dört ajana kadar tedavi

değişimi yapmış olmasına karşın tüm ajanlar aynı mekanizmadan olduğu için ASAS ölçütünü karşılamıyordu.

Sonuç: Bu tek merkezli kohortta D2M sıklığı %5,5 bulundu; bu oran uluslararası kayıt verilerinde bildirilen yaklaşık %10’luk oranın al-

tındadır. Farkın başlıca nedeni, hastaların büyük çoğunluğunun TNFi sınıfı içinde kalması ve mekanizma değişiminin sınırlı kullanılması

olabilir; dolayısıyla D2M prevalansı yalnızca hastalık biyolojisini değil, yerel reçeteleme ve geri ödeme örüntüsünü de yansıtmaktadır.

D2M, başlangıçtaki hastalık şiddetiyle değil, erken ve hızlı tedavi yetersizliğiyle karakterizedir. Klinisyen değerlendirmesi ile ASAS

ölçütleri arasında saptanan uyumsuzluklar, kavramın gerçek yaşam verisinde standart bir algoritmayla işlevselleştirilmesi gerektiğini

göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: Aksiyel spondiloartrit; yönetimi zor hastalık; etki mekanizması değişimi; biyolojik tedavi; gerçek yaşam verisi