El Enfeksiyonlarında Klinik Seyir ve Cerrahi Yönetim: 33 Olguluk Retrospektif Seri
Türk Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi 48. Ulusal Kurultayı, Antalya, Türkiye, 21 - 25 Ekim 2026, ss.373-375, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Antalya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.373-375
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Giriş: El enfeksiyonları el cerrahisi pratiğinde sık karşılaşılan, şiddeti basit yüzeyel enfeksiyonlardan tendon kılıfı, eklem ve kemik dokusunu içeren derin enfeksiyonlara kadar değişebilen patolojilerdir. Elin sınırlı anatomik kompartmanları ve tendon kılıfları boyunca enfeksiyonun hızlı yayılabilmesi, bu enfeksiyonları diğer yumuşak doku enfeksiyonlarından ayıran önemli özelliklerden biridir. Tedavide gecikme; doku nekrozu, tendon hasarı, eklem sertliği, osteomiyelit ve kalıcı fonksiyon kaybına neden olabilmektedir.¹ El enfeksiyonlarının önemli bir bölümü travmatik yaralanmalar sonrasında gelişmektedir. Kesici-delici yaralanmalar, yabancı cisim penetrasyonu, insan ve hayvan ısırıkları ile cerrahi girişimler olası etiyolojik faktörler arasındadır. Etken mikroorganizmalar yaralanmanın mekanizmasına ve hastanın özelliklerine göre değişmekle birlikte Staphylococcus aureus birçok seride en sık izole edilen mikroorganizmalardan biri olarak bildirilmektedir.¹⁻³ Tedavide uygun antibiyoterapinin yanı sıra apse, nekrotik doku, yabancı cisim, tendon kılıfı veya kemik tutulumu bulunan hastalarda cerrahi drenaj ve debridman gerekebilmektedir. Özellikle gecikmiş başvuru ve derin doku tutulumu kötü fonksiyonel sonuçlarla ilişkilendirilmektedir.⁴⁻⁶ Bu çalışmada 2021–2025 yılları arasında kliniğimizde el enfeksiyonu nedeniyle yatırılarak tedavi edilen hastaların demografik ve klinik özelliklerinin, etiyolojik faktörlerinin, mikrobiyolojik sonuçlarının ve ve özellikle başvuru gecikmesinin cerrahi tedavi gereksinimi ve osteomiyelit gelişimi ile ilişkisinin araştırılması amaçlandı.
Materyal-Metod: Kliniğimizde 2021–2025 yılları arasında el enfeksiyonu nedeniyle yatırılarak takip ve tedavi edilen 33 hastanın tıbbi kayıtları retrospektif olarak incelendi. Hastaların yaşı, cinsiyeti, enfeksiyonun etiyolojisi ve anatomik lokalizasyonu, semptomların başlaması ile başvuru arasındaki süre, hastanede yatış süresi, eşlik eden hastalıkları, sigara kullanım öyküsü, mikrobiyolojik kültür sonuçları, kullanılan antibiyotikler, görüntüleme bulguları, osteomiyelit varlığı, uygulanan cerrahi girişimler ve tedavi sonrası kaydedilmiş sekeller değerlendirildi. Başvuru sırasında gerekli görülen hastalarda direkt grafi, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme yöntemlerinden yararlanıldı. Mikrobiyolojik örnekleme yapılan hastalarda kültür sonuçları ve izole edilen mikroorganizmalar kaydedildi. Cerrahi tedavi; drenaj ve irrigasyon, debridman, yabancı cisim çıkarılması, amputasyon ve gerekli rekonstrüktif girişimleri kapsayacak şekilde değerlendirildi. Başvuru süresine göre hastalar; ilk 14 gün içerisinde başvuranlar ve 14 günden sonra başvuranlar olmak üzere iki gruba ayrıldı. 14 günden sonraki başvurular gecikmiş başvuru olarak kabul edildi. Gruplar cerrahi girişim gereksinimi ve osteomiyelit gelişimi açısından karşılaştırıldı. Sürekli değişkenler ortalama±standart sapma veya medyan ve aralık, kategorik değişkenler sayı ve yüzde olarak ifade edildi. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında, hasta sayısının sınırlı olması nedeniyle Fisher kesin testi kullanıldı. p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Sonuç: Çalışmaya toplam 33 hasta dahil edildi. Hastaların 26’sı (%78,8) erkek, 7’si (%21,2) kadındı. Ortalama yaş 35,8±20,2 yıl olup yaşlar 2 ile 71 yıl arasında değişmekteydi. Dokuz hasta (%27,3) 18 yaşın altındaydı. Etiyolojide penetran yaralanmalar önemli bir grubu oluştururken, insan dişi ile temas eden yumruk yaralanmaları, köpek ısırıkları, cam, ahşap, kıymık ve balık kılçığına bağlı yaralanmalar saptandı. Ayrıca spontan enfeksiyonlar, postoperatif enfeksiyon ve civa enjeksiyonuna bağlı bir enfeksiyon olgusu mevcuttu. Dokuz hastada (%27,3) diabetes mellitus bulunurken 13 hasta (%39,4) aktif sigara kullanıcısıydı. Medyan hastanede yatış süresi 7 gün olup yatış süreleri 2–31 gün arasında değişmekteydi. 19 (%59,4) hastada mikroorganizma üremesi saptandı. Kültür pozitif hastalarda Staphylococcus aureus dokuz hastada saptandı ve bunların ikisi MRSA idi. Streptococcus türleri sekiz hastada izole edildi. Ayrıca Klebsiella pneumoniae, Eikenella corrodens ve Aggregatibacter aphrophilus saptanan diğer mikroorganizmalar arasındaydı. Bazı olgularda polimikrobiyal üreme mevcuttu. Dört hastada (%12,1) osteomiyelit saptandı ve bu hastaların tamamında cerrahi tedavi gerekti. Başvuru süresi değerlendirilebilen 32 hastanın altısı 14 günden sonra başvurmuştu ve bu hastaların tamamına cerrahi girişim uygulandı. Buna karşılık ilk 14 gün içerisinde başvuran 26 hastanın sekizinde (%30,8) cerrahi tedavi gerekti (p=0,003). Osteomiyelit oranı da geç başvuran hastalarda %50 (3/6), ilk 14 gün içerisinde başvuranlarda ise %3,8 (1/26) olarak bulundu (p=0,015) (Tablo 1). Toplam 15 hastada (%45,5) cerrahi girişim gerekti. Cerrahi tedavi uygulanan olgular arasında penetran yaralanma veya ısırık sonrası gelişen derin enfeksiyonlar, apse veya tenosinovit bulunan hastalar, yabancı cisim ilişkili enfeksiyonlar, enfekte kırık veya kronik osteomiyelit olguları yer almaktaydı. Uygulanan işlemler ağırlıklı olarak drenaj-ve debridman olmakla birlikte yabancı cisim çıkarılması, kırık stabilizasyonu, tenoliz, amputasyon gibi ek girişimler de gerçekleştirildi. İleri yumuşak doku kaybı bulunan bir olguda enfeksiyonun yatışması ardından; tekrarlayan negatif basınçlı yara tedavisi sonrasında kısmi kalınlıkta deri grefti ile rekonstrüksiyon uygulandı. Benzer şekilde, geç başvuran altı hastanın üçünde (%50) osteomiyelit saptanırken, ilk 14 gün içerisinde başvuran 26 hastanın yalnızca birinde (%3,8) osteomiyelit mevcuttu. Geç başvuru ile osteomiyelit arasındaki ilişki de istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,015). İki hastada (%6,1) takip sürecinde kalıcı fonksiyonel sorun kaydedilmiş olup bunlardan birinde adezyon ve kontraktür, diğerinde eklem kontraktürü mevcuttu. Tartışma: El enfeksiyonları farklı etiyolojik faktörlere, mikrobiyolojik etkenlere ve klinik şiddete sahip heterojen bir hasta grubunu oluşturmaktadır. Serimizde hastaların büyük çoğunluğunun erkek olması, penetran travmaların önemli bir etiyolojik grubu oluşturması ve S. aureus ile Streptococcus türlerinin kültürlerde öne çıkması el enfeksiyonlarının bilinen klinik ve mikrobiyolojik özellikleriyle uyumludur. Çalışmamızın en dikkat çekici bulgusu, başvurudaki gecikme ile cerrahi tedavi gereksinimi ve osteomiyelit arasındaki belirgin ilişkiydi. İlk 14 gün içerisinde başvuran hastaların yaklaşık üçte birinde cerrahi tedavi gerekirken, 14 günden sonra başvuran hastaların tamamı cerrahi girişime ihtiyaç duydu. Benzer şekilde osteomiyelit oranı erken başvuru grubunda %3,8 iken geç başvuru grubunda %50 olarak saptandı. (Tablo-1) Bu sonuçlar, el enfeksiyonlarının erken dönemde yüzeyel veya sınırlı bir enfeksiyon olarak başlayabilmesine karşın tedavi geciktiğinde daha derin anatomik yapılara ilerleyebileceğini düşündürmektedir. Özellikle kemik tutulumu gelişen olgularda yalnızca medikal tedavinin yeterli olmaması ve serimizdeki osteomiyelitli hastaların tamamında cerrahi girişim gerekmesi bu açıdan dikkat çekicidir. Cerrahi gereksinimi ve osteomiyelit açısından iki grup arasında saptanan belirgin fark, başvuru süresinin el enfeksiyonlarında klinik seyri değerlendirirken dikkate alınması gereken önemli bir değişken olduğunu göstermektedir. Mikrobiyolojik değerlendirmede kültür alınan hastaların %59,4’ünde üreme saptanmış ve S. aureus ile Streptococcus türleri en sık izole edilen mikroorganizmalar olmuştur. İnsan ısırığı veya ağız florasıyla kontaminasyon olasılığı bulunan yaralanmalarda Eikenella corrodens ve Aggregatibacter aphrophilus gibi mikroorganizmaların saptanması, yaralanma mekanizmasının antibiyotik seçimi ve mikrobiyolojik değerlendirmedeki önemini desteklemektedir. Sonuç olarak, el enfeksiyonlarında etiyolojinin doğru değerlendirilmesi, uygun kültür örneklemesi ve hedefe yönelik antibiyoterapinin yanı sıra erken başvuru ve zamanında cerrahi değerlendirme kritik önem taşımaktadır. Serimizde 14 günden sonraki başvuru, hem cerrahi tedavi gereksinimi hem de osteomiyelit varlığı ile anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur. Bu bulgular, el enfeksiyonlarında gecikmiş başvurunun daha komplike bir klinik seyir açısından uyarıcı bir özellik olabileceğini göstermektedir. Çalışmanın başlıca kısıtlılıkları retrospektif tasarımı, sınırlı hasta sayısı, yalnızca hastaneye yatırılarak tedavi edilen ve dolayısıyla görece daha ciddi olguları içermesi ve uzun dönem fonksiyonel sonuçların tüm hastalarda objektif ölçüm yöntemleriyle değerlendirilmemiş olmasıdır