Türkçe Akademik Metinlerde Üstsöylemsel Adların Biçimbirimsel Görünümleri


Aydın Öztürk E., İşeri K.

VII. Uluslararası Türklerin Dünyası Sosyal Bilimler Sempozyumu, Praha, Czech Republic, 2 - 04 June 2023

  • Publication Type: Conference Paper / Unpublished
  • City: Praha
  • Country: Czech Republic
  • Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

Metin ile bağlam arasında ilişki kuran aynı zamanda kişilerarası bir özellik içeren üstsöylem, son yıllarda akademik yazılarda büyük ilgi görmektedir. İkna edici iddialarda bulunmanın altında yatan dinamik etkileşimler hakkında bilgi vermekte önemli bir araç olan üstsöylem modelinde adların işlevleri ile ilgili çok az bilgiye yer verilmektedir. Üstsöylemsel adlar; üstsöylem modelindeki bu boşluğu doldurmak için adların retorik işlevlerini model ile eşleştirmektedir. Bu bağlamda ad seçimi, yazarın okuyucuyu ikna etmek için okuyucunun metni nasıl anlaması gerektiği ile ilgili bir değerlendirme sunan ve okuyucuya karşı yazarın güvenirliğini değerlendiren ögedir. İletinin başlangıç noktasını oluşturan ve okurun iletiyi verilen biçimde kabul etmesini isteyen böylece de anlaşmazlığı önleyen yazar duruşu, söylemi yapılandırmanın ötesinde okurun söylem ile ilgili yorumunu da etkisi altına almaya çalışmaktadır. Yazar, metinde bu duruşu adlaştırma sürecinde bir baş ad ile gerçekleştirmekte ve önermeye yönelik konumunu belirlemektedir. Bu çalışmada, araştırma makalelerinde kullanılan üstsöylemsel adların aldığı biçimbirimlerin görünümleri ve sözcükdilbilgisel özellikleri ele alınmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın veritabanı 2022 yılında Dergipark’ta yer alan doğa bilimlerinden kimya ve elektrik mühendisliği,  insan ve toplum bilimlerinden ise felsefe ve pazarlama alanlarında yazılmış olan araştırma makalelerinden oluşmaktadır. Söz konusu her bir alan için ortalama 20 bin sözcük olacak biçimde toplamda 83.335 sözcükten oluşan bir veritabanı incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda araştırma makalelerinde kullanılan üstsöylemsel adların biçimbirimsel görünümleri ve sözcükdilbilgisel özellikleri betimlenecek ve alanlararası karşılaştırma yapılacaktır.