Acil Toplanma Alanlarının Erişilebilirliği ve Yeterliliğinin CBS Tabanlı Analizi ve Değerlendirilmesi: Artvin Merkez İlçesi Örneği
International Yeşilırmak Scientific Research And Innovation Congress-II, Amasya, Türkiye, 22 - 23 Ağustos 2026, ss.102-122, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Amasya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.102-122
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Afetlerin neden olduğu can ve mal kayıplarının azaltılmasında afet öncesinde gerçekleştirilen planlama çalışmaları büyük bir öneme sahiptir. Bu kapsamda acil toplanma alanları, afet anında toplumun güvenli alanlara en kısa sürede ulaşabilmesi, ilk müdahale ve koordinasyon faaliyetlerinin etkin biçimde yürütülebilmesi açısından afet yönetimi sisteminin temel bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Ancak bu alanların yalnızca belirlenmiş olması yeterli değildir. Belirlemenin mekânsal dağılım, erişilebilirlik, kapasite ve doğal afet riskleri açısından bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiş değerlendirilmelere göre yapılması gerekmektedir. Özellikle topografik koşulların, doğal afet risklerinin ve nüfus dağılımının yerleşim kararlarını doğrudan etkilediği kentlerde gerçekleştirilecek bu değerlendirmeler, mevcut sistemin güçlü ve zayıf yönlerinin belirlenmesine, afet risklerinin azaltılmasına yönelik planlama kararlarının geliştirilmesine ve afetlere karşı daha dirençli yerleşmelerin oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, Artvin Merkez ilçesinde bulunan acil toplanma alanlarının mekânsal dağılımını, erişilebilirliğini ve yeterliliğini Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı mekânsal analizler kullanarak değerlendirmeyi amaçlamıştır. Çalışma kapsamında mahalle sınırları, nüfus verileri ve acil toplanma alanlarına ilişkin mekânsal veriler CBS ortamında analiz edilmiş ve mahalle bazında nüfus dağılımı, toplam toplanma alanı, kişi başına düşen toplanma alanı, 500 metre yürüme mesafesine dayalı erişilebilirlik ve en kısa mesafe analizleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca bakı, eğim, yükselti, jeoloji, heyelan duyarlılığı, taşkın tehlikesi, toprak özellikleri ve yangın riski gibi doğal çevre özellikleri ile çığ, deprem, heyelan ve sel-taşkın riskleri birlikte değerlendirilerek mevcut acil toplanma alanlarının afet riskleri açısından uygunluğu analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, bazı mahallelerde mevcut acil toplanma alanlarının nüfus yoğunluğu karşısında kapasite bakımından yetersiz kaldığını, kişi başına düşen toplanma alanı miktarının önerilen düzeyin altında olduğunu ve mahalleler arasında erişilebilirlik açısından önemli farklılıklar bulunduğunu ortaya koymuştur. Risk analizleri ise toplanma alanlarının önemli bir bölümünün düşük riskli alanlarda yer aldığını ancak bazı alanların özellikle deprem ve sel taşkın riskleri bakımından daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini göstermiştir. Sonuç olarak çalışma, acil toplanma alanlarının değerlendirilmesinde doğal çevre özellikleri, erişilebilirlik, kapasite ve afet risklerinin birlikte ele alınmasının gerekliliğini ortaya koyarken CBS tabanlı çok ölçütlü mekânsal analizlerin afet yönetimi ve afet odaklı kentsel planlama süreçlerinde kullanımına ilişkin afet odaklı planlama literatürüne katkı sağlamaktadır.