Türkiye’de Tarih Ders Kitaplarında Sovyet/Rus İmgesi


Creative Commons License

Şahin M., Soysal M.

THE JOURNAL OF INTERNATIONAL SOCIAL RESEARCH, vol.11, no.61, pp.332-339, 2018 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 11 Issue: 61
  • Publication Date: 2018
  • Journal Name: THE JOURNAL OF INTERNATIONAL SOCIAL RESEARCH
  • Journal Indexes: ERIC (Education Resources Information Center), Index Islamicus, Linguistic Bibliography, Linguistics & Language Behavior Abstracts, MLA - Modern Language Association Database, Political Science Complete, Sociological abstracts, Worldwide Political Science Abstracts
  • Page Numbers: pp.332-339
  • Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

The purpose of this research is investigating Soviet/Russian image in Atatürk, İnönü and Democrat Party periods in Turkey history textbooks. Textbook had thought to be the main instrument that opens students to inside and outside world and to world history until the last of 1990’s. The importance of history textbooks in constructing intercultural bounds and the effect in socialization is lasting although it has narrowed due to the developments in science and technology. From past to present, in elementary and secondary school history education textbooks as the other textbooks have been approved from board of education in the Ministry of Education and; aspects of teachers in courses have been played an important role on discussed and framed of the subjects. Russia and Russians are among the most mentioned subjects in classes. Throughout the history, due to the geographical proximity and to the conflicts because of the sphere of influence Turkish-Russian relations have been developed in a competitive environment; periods of cooperation and alliance remained limited. In this research, document analysis within qualitative research methods had been used. According to outcomes of the research, in textbooks both the name of the Soviet Union and the qualification of it differs depending on the mentioned periods; more place had been given to the Soviet Union in the period of Atatürk. Despite that there are friendly ascriptions in the period of Atatürk as a necessity of the world conjecture, Soviet/Russian image had changed starting from the period of İnönü when the conjecture changed and countries took part in opposite sides, and the Soviet Union had started to be mentioned as “dictatorship”. The tongue used in the period of Democrat Party had toughen due to the effects of inside and outside dynamics of the time.

Bu araştırmanın amacı Türkiye’de tarih ders kitaplarında Sovyet/Rus imgesini Atatürk, İnönü ve Demokrat Parti dönemlerinde incelemektir. Ders kitapları 1990’ların sonlarına kadar öğrencileri iç ve dış dünyaya ve dünya tarihine açan temel araç olarak düşünülmüştür. Tarih ders kitaplarının bilim ve teknolojide meydana gelen gelişmelere paralel olarak kültürlerarası bağ kurma ve sosyalleştirme sürecindeki etkileri azalsa olsa bile, hala önemli bir ders kaynağıdır. Geçmişten bugüne Türkiye’de ilk ve ortaöğretimde kullanılan tarih eğitimi ders kitapları diğer derslerde olduğu gibi Talim ve Terbiye Kurulu tarafından onaylanmakta; derslerde ise öğretmenin yönelimleri konuların tartışılması ve şekillenmesinde önem taşımaktadır. Tarih ders kitaplarında Rusya ve Ruslar en sık sözü edilen konulardan biridir. Tarih boyunca coğrafi yakınlıkla birlikte etki alanlarının çakışmasından dolayı Türk-Rus ilişkileri rekabetçi bir zeminde gelişme göstermiş, işbirliği ve ittifakların egemen olduğu dönemler ise sınırlı kalmıştır. Bu araştırmada 1923-1960 yılları arasında ortaöğretim ders kitaplarında Sovyet/Rus imgesinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman ve belge incelemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, ders kitaplarında Sovyetler Birliği’nin hem adı hem de sıfatlandırılması sözü edilen dönemlerde farklılık göstermekte; Atatürk dönemi tarih ders kitaplarında Sovyetler birliğine daha çok yer verilmektedir. Tarih ders kitaplarında, dünya konjektörünün de bir gereği olarak Atatürk döneminde Sovyetler Birliği’ne dostane atıflarda bulunulmasına rağmen, konjektörün değişmesi ve karşıt kutuplarda yer alınması sonucu İnönü

döneminden başlayarak bakış değişmiş ve Sovyet Rusya “diktatörlük” olarak anılmaya başlamıştır. Demokrat Parti dönemi kitaplarında kullanılan dil, zamanın iç ve dış dinamiklerinin de etkisiyle daha sert bir söylem halinde yansımıştır.