TÜRK İSLÂM EDEBİYATINDA MENÂSİK-İ HAC TÜRÜ VE MUSTAFA B. ALİ KASTAMONÎ’NİN MENÂSİK-İ HACC’I

Bu makale, Türk İslâm Edebiyatı geleneğinde hac ibadetine rehberlik eden önemli bir tür olan Menâsik-i Hacc’ı ele almaktadır. Çalışmanın odak noktasını türün tarihsel gelişimi ve edebî literatürdeki konumu ile birlikte, 17. yüzyıl Osmanlı sahasına ait bir örneği olan Mustafa b. Ali Kastamonî’nin Menâsik-i Hac (1668) adlı mensur eseri oluşturmaktadır. Bu kapsamda eserin on altı bölümden oluşan yapısı, dili, anlatım tarzı, üslubu, kullanılan ifadeler ve öğretici yaklaşımı detaylı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışma, Kastamonî’nin eserini hac yolculuğunun bütün aşamalarını anlatan bir dinî-edebî metin olarak değerlendirerek literatüre katkı sağlamayı hedeflemiştir. Metnin incelenmesi sonucunda, müellifin hac ibadetindeki her bir ritüelin ardındaki hikmeti ve sembolik anlamı tasavvufî ve ahlâkî bir bakışla açıkladığı ve bu yönüyle alana derinlik kattığı tespit edilmiştir. Metnin incelenmesi, eserin bölümsel yapısına sadık kalarak gerçekleştirilen kapsamlı bir tahlile dayanmaktadır. Eserdeki temel vurgu sanat kaygısından uzak, sade, akıcı ve anlaşılır bir üslupla, bilgi aktarma amacının ön planda tutulmasıdır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde Menâsik-i Hacc’ın bütüncül bir rehber olma özelliği taşıdığına ulaşılmıştır. Eserin bu yönüyle okuyucuya hac ibadetinin manevî boyutunu derinlemesine kavrama imkânı sağladığı ve 17. yüzyılın dil özelliklerini yansıtan değerli bir dinî-edebî metin olduğu belirlenmiştir