Yeni Türkiye Dergisi, sa.59, ss.1516-1523, 2014 (Hakemli Dergi)
Nisan 1879’a doğru, imparatorluk üzerindeki Rus ve İngiliz baskısı azaldığı sırada Abdülhamit, imparatorluğun “yenilenmesi ve refah’ını” hedefleyen geniş bir ıslahat planını kâğıda döker. “Bir tür yeniden Tanzimat” olarak nitelendirilen bu devasa planı tasarlayan Abdülhamit, 1880’lerin başında nazırlarından kendi alanlarında yapılması gereken reformlarla ilgili muhtıralar sunmalarını ister. Adalette, orduda ve eğitimde reform yapabilmek için çok büyük çabalar harcayan Abdülhamit’in en büyük başarısı, aydınlık düşmanı ve yobazlıkla suçlanan birisinden beklenmeyecek kadar çok eğitim konusunda çaba harcamış olmasıdır. İmparatorluk için 1879’da hazırlanan geniş çaplı ıslahat projesinde kamu eğitimini modernleştirme gereğini dile getiren Abdülhamit’in bu tarihten başlayarak eğitim alanında gösterdiği çabanın okullaşma açısından önemli sonuçları olmuştur.