"Tarih Araştırmalarında Sözlü Tarih ve Sözlü Tarih Arşivlerinden Örnekler"


Creative Commons License

Tütüncü G.

Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, vol.9, no.2, pp.135-173, 2022 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 9 Issue: 2
  • Publication Date: 2022
  • Journal Name: Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
  • Journal Indexes: MLA - Modern Language Association Database, Sobiad Atıf Dizini
  • Page Numbers: pp.135-173
  • Dokuz Eylül University Affiliated: Yes

Abstract

Tarih bilimi nitel araştırma yaklaşımları arasında edebiyat, sosyoloji, dilbilim, eğitim bilimleri gibi alanlar ile en fazla anlatı araştırması yaklaşımına oturmaktadır. Tarih araştırmalarında özellikle yakın dönemleri ele alan pek çok araştırmada nitel veri kaynağı olarak sözlü tarih çalışması yapılmaktadır. Sözlü tarih çalışmalarının nitel araştırmaların görüşme(mülakat) ve anket yöntemlerinden ayıran/ayrılması gereken önemli farkları vardır. Bu farklılık tarih biliminin ideografik özelliğinin ve mümkün olduğunca objektif tarih yazımı çabasının bir sonucu olarak ortaya çıkar. Bu çalışma öncelikle bu farklılıkları tanımlayarak sözlü tarih yöntemini netleştirmeyi amaçlamakta ve son yıllarda sözlü tarihe artan ilgiyi ve yayınlanan çalışmaların sonuçlarını analiz etmeye çalışmaktadır. 1948 yılında Columbia Üniversitesi’nde kurumsallaşmaya başlayan sözlü tarih yöntemi bu kurumsallaşma sürecinde çeşitli projeler ve çalışmalar yoluyla çeşitli konulara odaklanan sözlü tarih arşivleri oluşmasına neden olmuştur. Bu arşivler sosyal bilim araştırmalarına katkı sağlayacak önemli bilgiler içermektedirler. Bu çalışma çevrimiçi olarak ulaşılabilen arşiv örneklerinin tamamına ulaşmaya çalışarak araştırmacılara yardımcı olmayı amaçlamıştır. Çevrimiçi arşivler çevrimiçi olarak taranmış, çevrimiçi kolay ulaşılabilen örnekler listelenmiş, içerikleri hakkında kısa bilgi verilmiştir. Yine de gözden kaçan örnekler olabileceği unutulmamalıdır. Sözlü tarih, P. Thompson’un Geçmişin Sesi kitabında belirttiği üzere tarihin hem en eski hem de en yeni biçimidir. Disiplinlerarası çalışmalarla tarihin alanını ve kaynaklarını dikkatli kullanımla genişleten önemli bir değişimin parçasıdır. Gündelik yaşama ve insana ilişkin her şey sözlü tarihin konusu olabilir. Sözlü tarihin öncelikli amacı, yaşamöykülerinin ve tanıklıkların anlatıldığı ses veya görüntü yoluyla kaydedilmiş bir kaynak oluşturmaktır. Hafızanın yanılabilirliği gerçeği nedeniyle anılar, seyahatnameler ya da biyografi çalışmalarında olduğu gibi hem verilerin toplanmasında hem de analizinde büyük bir dikkat ve deneyim gereklidir. Yöntemin netleşmesi, doğru bilgiye ulaşılmasını sağlamak açısından önemlidir. Araştırmanın planı, sözlü tarihin Dünya’daki ve Türkiye’deki gelişimini açıklayarak başlayacak, sözlü tarih yöntem ve farklılıklarını açıklayarak devam edecek ve çevrimiçi ulaşılabilen sözlü tarih arşivlerini listeleyerek, bulguların analiz ve değerlendirmesi ile bitecektir.