Water Conveyance of Akmonia's Ayvacık

Üç kıtanın kesişim bölgesini oluşturan Anadolu toprakları binlerce yıldır birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Dolayısıyla Anadolu toprakları bu uygarlıkların kalıntıları açısından açık hava müzesi niteliğine sahiptir. Canlı yaşamı açısından üç temel madden birisi olan suyun temini ve dağıtımı da yerleşik yaşamın olmazsa olmazlarından birisini oluşturmaktadır. Anadolu, tarihi yerleşimlerin su temini sistemleri açısından da açık hava müzesi niteliğini taşımaktadır. Anadolu’daki su iletim sistemlerinin en uzunu Trakya’da Pınarhisar ile Vize arasındaki Pazarlı yerleşimi yakınından derlenerek, 242 km uzunluğundaki bir iletim hattıyla, İstanbul’a su ileten sistemdir. Bergama’nın Madradağ sisteminde 190 m ile dünyanın en yüksek basınç altında çalışan kurşun borulu ters sifonu, türünün dünyadaki en uzunları arasında yer alan Milas suyolunun 2,3 km uzunluğundaki su kemeri Anadolu topraklarında bulunan açık hava müzesinin ilginç örneklerinden birkaçını oluşturmaktadır. Anadolu’da bulunan uygarlıklardan birini de Frigyalılar oluşturmuştur. Ege bölgesinin doğu kesimi ile İç Anadolu bölgesinin büyük bir bölümünde yerleşmiş olan Frigyalıların önemli kentlerinden birisi de Uşak İli, Banaz İlçesi, Ahat yerleşimi yakında bir tepenin üzerinde kurulmuş olan Akmonia kentidir. Kentin zaman içinde artan su ihtiyacının karşılanmasında, Ahat yerleşiminin doğusunda yer alan, Ayvacık yerleşimi sınırları içindeki pınarın suları derlenerek kente iletilmiştir. Geçkide, serbest yüzeyli akışlı iletimin olduğu kesimlerde açık kanal ve üç su kemeri tespit edilebilmiştir. Basınçlı akışın söz konusu olduğu kesimde muhtemelen ters sifon ve taş boru elemanları yer almaktadır. Ayvacık sisteminin toplam uzunluğu yaklaşık 11,6 km’dir. Ayvacık yerleşiminde bulunan pınar 1032,0 kotunda bulunmaktadır. Kentte taş boruların istiflendiği kesimin kotu 980,3 m. Buna göre sistemin ortalama eğimi 0,0045 olmakta. Manning pürüzlülük katsayısı n=0,03, en küçük kesit 0,53’e 0,30 m olarak dikkate alındığında 96 lt/s mertebesinde bir suyun kente iletilebilmesi mümkün olacaktır. Yapımı 2008 yılı sonunda biten Ahat Barajı inşaatı sırasında kent girişinde bulunan taş boru elemanları; bu kesimde suyun basınçlı akışla kente iletildiğinin göstergesi olmaktadır. Kazılar sırasında ortaya çıkan taş boru elemanlarının boyutlarında farklılık bulunmaktadır. Bu da muhtemelen kente başka bir kaynaktan da su iletildiğinin göstergesi olabilir. Anahtar Kelimeler: Akmonia, su yolu, su kemeri, taş boru