İzmir Torbalı İlçesinde AHP Tabanlı Yerleşim Uygunluk Analizi

Creative Commons License

KİLİÇ M. A., ÖZCAN E., Oban R. Ç.

Doğu Coğrafya Dergisi, cilt.0, sa.55, ss.38-60, 2026 (TRDizin)

Özet

İzmir’in güneyinde yer alan Torbalı ilçesi, coğrafi konumu, tarımsal üretim potansiyeli, sanayi yatırımları ve ulaşım olanaklarının etkisiyle hızlı bir nüfus artışı süreci yaşamaktadır. Bu durum, yerleşim alanlarının tarım arazileri aleyhine genişlemesine yol açmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Torbalı ilçesinde yerleşime uygun alanları Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanarak belirlemek ve sürdürülebilir yerleşim planlamasına bilimsel bir temel sunmaktır. İlgili literatür tarandığında Torbalı’da AHP kullanımıyla yerleşime uygunluk üzerine herhangi bir araştırmaya rastlanmaması araştırmanın özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Yerleşime uygunluk tespiti için CBS ve AHP den yararlanılan çalışmada; jeoloji, arazi kullanımı, fay hatlarına mesafe, yükseklik, eğim, bakı, arazi kabiliyeti, erozyon ve suya olan mesafe gibi kriterler kullanılmıştır. Söz konusu kriterlerin analizi CBS verileri ve arazi gözlemlerine bağlı olarak değerlendirildiğinde Torbalı arazilerinin genellikle yerleşime orta uygun (%70,1) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar, Torbalı’da mevcut yerleşim alanlarının büyük ölçüde tarıma elverişli araziler üzerinde geliştiğini ve bu durumun sürdürülebilir arazi kullanımı açısından önemli riskler barındırdığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla gelecekte yapılacak yerleşim planlamalarında, analizde belirlenen uygun ve orta uygun alanların dikkate alınması gerekmektedir. Çalışmanın yerleşime uygun olan ve olmayan alanları ortaya koyması sebebiyle yerel yönetimlere, şehir ve bölge planlamacılarına, ilgili il müdürlüklerine ve alan literatürüne fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
The district of Torbalı, located in the south of İzmir, is experiencing rapid population growth due to its geographical location, agricultural production potential, industrial investments, and transportation infrastructure. This leads to the expansion of residential areas at the expense of agricultural land. The primary objective of this study is to identify areas suitable for settlement in the Torbalı district using the Analytic Hierarchy Process (AHP) and Geographic Information Systems (GIS), thereby providing a scientific foundation for sustainable settlement planning. A review of the relevant literature reveals that no previous research has utilized AHP to assess suitability for settlement in Torbalı, highlighting the originality of this study. In this study, which employs GIS and AHP to determine suitability for settlement, criteria such as geology, land use, distance to fault lines, elevation, slope, aspect, land capability, erosion, and distance to water were utilized. When the analysis of these criteria was evaluated based on GIS data and field observations, it was concluded that Torbalı’s lands are generally moderately suitable for settlement (70.1%). These results indicate that existing settlement areas in Torbalı have largely developed on lands suitable for agriculture, and this situation poses significant risks in terms of sustainable land use. Therefore, in future settlement planning efforts, the suitable and moderately suitable areas identified in the analysis must be taken into account. Since the study identifies areas suitable and unsuitable for settlement, it is expected to be beneficial to local governments, urban and regional planners, relevant provincial directorates, and the field literature.