Akademik Veri Yönetim Sistemi
IV. Uluslararası Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Sempozyumu, İzmir, Türkiye, 9 - 11 Ekim 2025, ss.137-138, (Özet Bildiri)
Ülkemizde ve tüm dünyada bireylerin sahip olması gereken nitelikler değişiklik göstermektedir. Bu nitelikler eğitimde de kendini göstermektedir. Son yıllarda ülkemizde eğitim alanında amaçlar sadece kendilerine sunulan hazır bilgiyi alan öğrenciler değil bilgiyi elde etmek için çaba gösteren, elde ettiği bilgiyi kullanıp yorumlayabilen ve bu doğrultuda sonuçlar çıkarıp sorgulayabilen öğrenciler yetiştirilmesi haline gelmiştir. Bu anlamda da 2018 yılında geliştirilen matematik öğretim programı ve 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul matematik öğretim programında öğrencilerin bazı süreç becerilerinin geliştirilmesi ön plana çıkmaktadır. 2018 yılında Liselere Geçiş Sınavı (LGS) ile eğitim sistemine giren beceri temelli sorular öğrencilerin bilgiyi ezberlemesinden çok bilgiyi yorumlamalarını, analiz etmelerini ve günlük yaşam problemleriyle ilişkilendirmelerini amaçlamaktadır. Öğrencilerin karşılaştıkları beceri temelli soruların öğretim programlarında hedeflenen süreç becerilerini ne ölçüde karşıladığı oldukça önemlidir. Bu nedenle bu araştırmanın amacı 2023 ve 2024 yıllarında uygulanan LGS matematik testlerindeki ve İzmir ilinde kullanılan 8. sınıf matematik ders kitaplarında yer alan beceri temelli soruların matematiksel süreç becerileri açısından incelenmesidir. Çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmış; sorular Ulusal Matematik Öğretmenleri Konseyi (National Council of Teachers of Mathematics- NCTM) süreç standartları olan iletişim, ilişkilendirme, akıl yürütme ve ispat, problem çözme ve temsil becerilerine göre değerlendirilmiştir. İncelenen dokümanlarda toplam 44 beceri temelli soru belirlenmiştir. Bu sorular analiz edildiğinde, LGS’de beceri temelli soruların oranının oldukça yüksek (2023’te %70, 2024’te %35) olduğu, ders kitaplarında bu oranların düşük kaldığı (2023–2024 kitabında %4, 2024–2025 kitabında %15) görülmüştür. Ders kitaplarında yer alan beceri temelli soru oranının bir önceki yıla göre önemli ölçüde arttığı ancak hâlâ yetersiz olduğu söylenebilmektedir. Matematiksel süreç becerilerinin düzeylere göre dağılımına bakıldığında LGS 2023 soruları orta düzeyde yoğunlaşırken, LGS 2024 sorularında düzey yükselerek orta-yüksek düzeylerde yoğunlaşmaktadır. İncelenen ders kitaplarında yer alan beceri temelli soruların ise genellikle orta düzeyde kaldığı belirlenmiştir. İncelenen tüm sorulara bakıldığında üst düzey düşünme becerilerine yeterince yer verilmediği görülmüştür. Belirlenen soruların öğrenme alanlarına göre dağılımda en çok Sayılar ve İşlemler konularında, en az ise Veri İşleme alanında beceri temelli soruların yer aldığı görülmüştür. Dönüşüm Geometrisi gibi bazı konularda ise beceri temelli hiçbir soruya yer verilmemiştir. Buna göre beceri temelli soruların konulara göre dengeli bir dağılım sergilemediği söylenebilir. Öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerinin geliştirilmesi için özellikle ders kitaplarında daha çeşitli ve yüksek düzey becerilere hitap eden sorulara yer verilmesi önerilmektedir.
In recent years, both nationally and globally, the competencies expected of individuals have undergone significant change, and this shift has been reflected in the field of education. Rather than cultivating students who merely receive and memorize knowledge, the current educational paradigm emphasizes fostering learners who actively seek information, are capable of interpreting and applying it, and can critically evaluate and question their findings. In line with this orientation, the mathematics curriculum introduced in 2018, as well as The Turkish Century Education Model implemented in 2024, highlight the importance of developing students’ mathematical process skills. Skill-based questions, which were first integrated into the Turkish education system with the High School Entrance Exam (LGS) in 2018, are designed to promote interpretation, analysis, and real-life problemsolving rather than rote memorization. Examining the extent to which these questions align with the intended process skills of the curriculum is therefore of considerable importance. The present study aims to analyze the skill-based questions featured in the 2023 and 2024 LGS mathematics tests and in the 8th-grade mathematics textbooks used in İzmir, focusing on their alignment with mathematical process skills. Employing document analysis, the questions were evaluated according to the process standards of the National Council of Teachers of Mathematics (NCTM): communication, connections, reasoning and proof, problem-solving, and representation. A total of 44 skill-based questions were identified across the examined materials. The findings indicate that the proportion of skill-based questions in LGS was relatively high (70% in 2023, 35% in 2024), whereas the proportion in textbooks was markedly lower (4% in the 2023–2024 edition and 15% in the 2024–2025 edition). Although textbooks demonstrated a notable increase compared to the previous year, the level remained insufficient. With regard to cognitive demand, the 2023 LGS questions were largely of medium complexity, while the 2024 exam shifted toward medium-to-high levels. By contrast, textbook questions tended to remain at the medium level. Overall, the analysis revealed a limited presence of higher-order thinking skills. Distribution across mathematical domains showed a concentration in Numbers and Operations, while areas such as Data Analysis contained fewer questions, and certain topics, including Transformation Geometry, were entirely absent. These findings suggest an imbalanced distribution of skill-based questions across content areas. It is therefore recommended that future textbooks include a broader variety of skill-based questions, particularly those targeting higher-level process skills, in order to more effectively support the development of students’ higher-order thinking.