Deneyimlenen ve varsayımsal bir deprem sonrası mekânsal olanaklar ve insan davranışları: 2020 Ege Denizi Depremi

Depremler, özellikle yüksek yoğunluklu kentsel alanlarda yaşayan bireyleriçin önemli bir risk faktörüdür. Deprem sonrası bireylerin güvenli bölgelere tahliyesi, afet yönetimi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, 2020 Ege Denizi Depremi’ni deneyimlemiş üniversite öğrencilerinin gerçek ve varsayımsal deprem anlarındaki tahliye davranışlarını incelenmiştir. Öğrencilerin tercih ettiği açık alan türleri, tahliye güzergâhlarının mesafeleri ve bu tercihlerde etkili olan bireysel özelliklere ilişkin bilgiler anket ve harita işaretleme yöntemiyle elde edilmiş ve istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin gerçek deprem anında boş alan gibi “plansız açık alanlara”, varsayımsal senaryoda ise yeşil alan ve toplanma alanı gibi “planlı açık alanlara” yöneldiğini göstermektedir. Ayrıca, güvenli alana erişimde gerçek deprem durumunda ortalama yaklaşık 95 m, varsayımsal durumda ise yaklaşık 140 m mesafe kat ettikleri görülmüştür. Bu sonuçlar depreme ilişkin farkındalılık arttıkça bireylerin kısmen daha uzakta bulunan daha uygun alanlara gitmeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Ayrıca elde edilen bulgular, tahliye davranışlarının yalnızca demografik değişkenlere göre değil, aynı zamanda mekânsal çevrenin sunduğu olanaklara göre de şekillendiğini ortaya koyarak çevresel olanaklar teorisini desteklemektedir. Araştırma, deprem sonrası bireylerin güvenli alanlara tahliyesinde riskleri azaltmak adına, planlı açık alanların herkes için erişilebilir hale getirilmesine yönelik planlama uygulamalarının ve yerel yönetimlerce belirlenen toplanma alanlarının görünürlüğünü artıracak kentsel tasarım müdahalelerinin gerekliliğinin altını çizmektedir.