YEVGENİ ZAMYATİN’İN "BİZ" ADLI ROMANININ ÇEVRE ETİĞİ-ÇEVRE EĞİTİMİ İLİŞKİSİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

UCEK/ICGE 2026, Artvin, Türkiye, 16 - 20 Eylül 2026, ss.399-401, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Artvin
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.399-401
Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Özet

Yevgeni Zamyatin’in "Biz" adlı romanının çevre etiği ve çevre eğitimi ilişkisi açısından incelenmesinin amaçlandığı bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Sözü edilen amaç kapsamında romanı irdeleyen yayınlara rastlanılmaması bu araştırmanın ortaya çıkmasına neden olmuştur.

İnsan-doğa ilişkilerine çevre etiği ve çevre eğitimi kesişimselliğinden bakan araştırmacılar, insanın doğadan üstün olduğu yanılgısına dayanan Kartezyen dualizme ve radikal insanmerkezci dünya görüşüne karşı bütüncül bir ekosistem bilinci geliştirmeyi amaçlar. Çevre eğitimi felsefesi, bireylerde sadece bilişsel bir ekolojik bilgi birikimi değil, doğayla duyuşsal ve empatik bağlar kurabilen "operasyonel ekolojik okuryazarlık" becerisi inşa etmeyi hedefler. Yevgeni Zamyatin’in Biz romanı, bu ekolojik ve pedagojik hedeflerin tam aksinin uygulandığı, doğanın bütünüyle dışlandığı ve rasyonalize edildiği distopik bir laboratuvardır. Bu çalışma, romanı hem çevre etiğindeki insan-doğa tahakkümü hem de çevre eğitimindeki doğadan kopuş ve "doğa yoksunluğu" kavramları bağlamında disiplinler arası bir süzgeçten geçirmektedir. Radikal İnsanmerkezcilik ve Yeşil Duvar, Romanda kurgulanan Tek Devlet, çevre etiği literatüründe doğanın yalnızca insanın hizmetindeki bir araç olduğunu savunan sığ ekolojik yaklaşımın en radikal ve uç noktasıdır. Rejim, ekosistemin öngörülemez döngülerini (mevsimler, canlı çeşitliliği, mikroorganizmalar) rasyonel otoritesine bir tehdit olarak kodlar ve petrol bazlı sentetik gıdalar üreterek insanlığı biyolojik zincirden yapay bir biçimde koparır.

Çevre felsefecisi Val Plumwood’un kavramsallaştırdığı kültür-doğa dualizmi, romanda devasa camdan bir sınır olan "Yeşil Duvar" ile mekânsal bir gerçekliğe kavuşur. Duvarın içi geometrik kesinliğin, şeffaflığın ve steril aklın "kültür" dünyası iken; dışarısı kaosun, organik yaşamın ve rüzgârın "doğa" dünyasıdır. Tek Devlet, Yeşil Duvar ile insanı ekosistemin parçası olmaktan çıkarıp onun karşısına düşmanca konumlandırır. Ancak Zamyatin’in anlatısında doğayı araçsallaştıran bu tekno-optimist körlük, Erich Fromm’un "nekrofili" olarak tanımladığı, canlı olandan tiksinip cansız ve mekanik olana hayranlık duyma patolojisini beraberinde getirir. Başkahraman D-503’ün ellerindeki kıllar ve içindeki irrasyonel dürtüler ise bastırılmaya çalışılan içsel insan doğasının (id’in), dışsal ekolojik doğayla olan kopmaz bağını ve Arne Naess’in Derin Ekoloji kuramında bahsettiği biyosferik bütünlüğü simgeler.

Pedagojik açıdan incelendiğinde Tek Devlet, kusursuz işleyen bir "anti-çevre eğitimi" mekanizmasına sahiptir. Richard Louv’un modern kent çocukları için ortaya attığı "Doğa Yoksunluğu Sendromu", romanda rejim eliyle sistemik ve kurumsal bir eğitim politikası olarak uygulanır. Cam şehirde büyüyen yeni nesiller, doğayı öğrenilmesi ve korunması gereken bir yaşam ağı olarak değil; korkulması ve tiksinilmesi gereken ilkel bir unsur (eko-fobi) olarak öğrenirler. David Orr’un "Ekolojik Okuryazarlık" kuramı, bireyin doğanın dilini ve döngülerini okuyabilme yetisini savunurken, ‘Biz’ dünyasındaki eğitim sistemi bireylere yalnızca matematiksel formülleri ve Taylorist iş bölümünü dayatır. Karakterler bir ağacın, nehrin ya da hayvanın ekosistemdeki işlevine dair bilgi-ilgi sahibi değildir. Bu durum, çevre eğitiminde yer-temelli öğrenmenin yok edilerek, mekânın sadece işlevsel ve mekanik bir alana indirgenmesinin (non-place) trajik sonucudur. Rejimin çocuklara verdiği eğitim, canlılığa ve biyofiliye (doğa sevgisine) değil, makinelere ve piston ritimlerine yöneliktir. Zamyatin, ekolojik okuryazarlıktan ve eleştirel pedagojiden yoksun bırakılan bir kitle eğitiminin, insanı nasıl robotlaştırıp özgür iradeden mahrum bıraktığını "Büyük Operasyon" (hayal gücünün cerrahi olarak alınması) metaforuyla somutlaştırır.

Yevgeni Zamyatin’in Biz romanı disiplinler arası bir okumaya tabi tutulduğunda; doğaya yönelik etik tahakküm ile insana yönelik totaliter eğitim baskısının aynı madalyonun iki yüzü olduğunu kanıtlar. Doğanın işlevsel çeşitliliğini ve öngörülemezliğini yok etmek isteyen bir medeniyet, insan ruhunun duygusal, sanatsal ve özgür karakterini de yok etmek zorundadır. Biz, çevre etiği açısından doğayla bağını tamamen koparan sistemlerin kaçınılmaz intiharını gösterirken; çevre eğitimi açısından ise ekolojik bilincin, duyuşsal öğrenmenin ve doğa deneyiminin insan kalabilmek için ne denli hayati olduğunu sarsıcı bir biçimde ortaya koyan pedagojik bir uyarı metnidir.

Biz, çevre eğitiminde özgürlük-doğa-denetim ilişkisini tartışmak için uygun olup özellikle coğrafya, biyoloji, edebiyat gibi derslerde ekoeleştiri odaklı metinlerin problem temelli analizi, çevre sorunlarını anlamayı ve çevresel bilinç geliştirmeyi destekleyebilir.

Anahtar kelimeler: Çevre Etiği, Çevre Eğitimi, Yevgeni Zamyatin, Biz, Ekoeleştiri.

Analyzing Yevgeny Zamyatin’s Novel “We” from the Perspective of the Relationship Between Environmental Ethics and Environmental Education

Abstract

This study, which aims to examine Yevgeny Zamyatin’s novel “We” from the perspective of the relationship between environmental ethics and environmental education, employs document analysis, one of the qualitative research methods. The lack of published works analyzing the novel within the scope of this objective led to the development of this study.

Researchers who examine human-nature relationships through the intersection of environmental ethics and environmental education aim to develop a holistic ecosystem consciousness in opposition to Cartesian dualism—which is based on the misconception that humans are superior to nature—and a radically anthropocentric worldview. The philosophy of environmental education aims not only to build a cognitive base of ecological knowledge in individuals but also to cultivate the skill of “operational ecological literacy,” which enables them to form emotional and empathetic bonds with nature. Yevgeny Zamyatin’s novel “We” serves as a dystopian laboratory where the exact opposite of these ecological and pedagogical goals is put into practice—a world where nature is entirely excluded and rationalized. This study examines the novel through an interdisciplinary lens, considering both the human-nature dominance in environmental ethics and the concepts of disconnection from nature and “nature deprivation” in environmental education. Radical Anthropocentrism and the Green Wall: The “Single State” depicted in the novel represents the most radical and extreme manifestation of the shallow ecological approach found in environmental ethics literature, which argues that nature is merely a tool at the service of humanity. The regime codes the unpredictable cycles of the ecosystem (seasons, biodiversity, microorganisms) as a threat to its rational authority and artificially severs humanity from the biological chain by producing petroleum-based synthetic foods.

The culture-nature dualism conceptualized by environmental philosopher Val Plumwood takes on a spatial reality in the novel through the “Green Wall”, a massive glass barrier. While the interior of the Wall is the world of “culture”—characterized by geometric precision, transparency, and sterile reason—the exterior is the world of “nature”—a realm of chaos, organic life, and the wind. Through the Green Wall, the One State removes humanity from its role as part of the ecosystem and positions it in hostile opposition to it. However, this techno-optimistic blindness that instrumentalizes nature in Zamyatin’s narrative brings with it the pathology Erich Fromm defined as “necrophilia”—a revulsion toward the living and an admiration for the inanimate and mechanical. The hairs on the protagonist D-503’s hands and the irrational impulses within him, meanwhile, symbolize the inseparable bond between the internal human nature (the id)—which is being suppressed—and the external ecological nature, as well as the biospheric integrity discussed in Arne Naess’s theory of Deep Ecology.

From a pedagogical perspective, “One State” possesses a flawlessly functioning “anti-environmental education” mechanism. Richard Louv’s “Nature-Deprivation Syndrome,” which he proposed for modern urban children, is implemented in the novel as a systemic and institutional educational policy enforced by the regime. New generations growing up in the glass city learn to view nature not as a web of life to be studied and protected, but as a primitive element to be feared and loathed (eco-phobia). While David Orr’s theory of “Ecological Literacy” advocates for the individual’s ability to read nature’s language and cycles, the educational system in the “We” world imposes only mathematical formulas and Taylorist division of labor on individuals. The characters possess neither knowledge nor interest in the role a tree, a river, or an animal plays within an ecosystem. This situation is the tragic consequence of the elimination of place-based learning in environmental education, reducing space to a purely functional and mechanical realm (non-place). The education the regime provides to children is oriented not toward life and biophilia (love of nature), but toward machines and the rhythms of pistons. Zamyatin uses the metaphor of the “Great Operation” (the surgical removal of the imagination) to illustrate how mass education, deprived of ecological literacy and critical pedagogy, turns humans into robots and deprives them of free will.

When Yevgeny Zamyatin’s novel “We” is subjected to an interdisciplinary reading, it proves that ethical domination over nature and totalitarian educational oppression of humans are two sides of the same coin. A civilization that seeks to eliminate nature’s functional diversity and unpredictability must also eliminate the emotional, artistic, and free character of the human spirit. While “We” illustrates the inevitable self-destruction of systems that completely sever their connection with nature from the perspective of environmental ethics, from the perspective of environmental education, it serves as a pedagogical warning that powerfully reveals just how vital ecological consciousness, experiential learning, and direct experience of nature are for humanity to remain human.

This text is suitable for discussing the relationship between freedom, nature, and control in environmental education; specifically, the problem-based analysis of eco-critical texts in subjects such as geography, biology, and literature can support the understanding of environmental issues and the development of environmental consciousness.

Keywords: Environmental Ethics, Environmental Education, Yevgeny Zamyatin, We, Eco-criticism.