AKSIYEL SPONDILOARTRITTE BIYOLOJIK TEDAVI DEĞIŞIM ÖRÜNTÜSÜ: AYNI MEKANIZMA İÇINDE DEĞIŞIM MI, MEKANIZMA DEĞIŞIMI MI? TEK MERKEZ GERÇEK YAŞAM ANALIZI

Spondiloatritler 2026, Muğla, Türkiye, 25 - 27 Eylül 2026, ss.20-22, (Özet Bildiri)

Giriş ve Amaç: Aksiyel spondiloartritte (axSpA) bir biyolojik ajan yetersiz kaldığında hekim iki seçenekle karşı karşıyadır: aynı etki meka-

nizması (mechanism of action, MoA) içinde başka bir molüküle geçmek (switch) veya mekanizmayı değiştirmek (swap). Kurul önerileri,

özellikle primer yanıtsızlık durumunda mekanizma değişimini önermektedir. Ancak gerçek yaşam pratiginde bu tercihin nasıl yapıldığı,

hangi basamakta mekanizma değişimine geçildiği ve hasta özellikleriyle ilişkisi yeterince tanımlanmamıştır. Bu çalışmada tek merkezli

bir axSpA kohortunda ardışık b/tsDMARD geçişlerinin türünü ve basamaklara göre dağılımını tanımlamayı amaçladık.

Yöntem: Merkezimizde izlenen ve en az bir biyolojik tedavi almış axSpA hastaları geriye dönük olarak incelendi. Kullanılan ajanlar TNF

inhibitörü (TNFi), IL-17 inhibitörü ve JAK inhibitörü olarak sınıflandırıldı; TNFi grubu ayrıca monoklonal ajanlar ve füzyon proteini (etan-

ersept) olarak alt gruplara ayrıldı. Ardışık iki ajan arasındaki her geçiş üç kategoriye ayrıldı: aynı yapısal sınıf içinde molükül değişimi

(grup içi değişim), TNFi içinde sınıf değişimi (switch) ve MoA değişimi (swap). Hastalar, ulaştıkları en ileri değişim düzeyine göre hiyer-

arşik olarak gruplandı. Gruplar Kruskal-Wallis ve Fisher exact testi ile karşılaştırıldı.

Bulgular: Toplam 453 hasta değerlendirildi. Birinci basamakta 308 hasta (%68) monoklonal TNFi, 139 hasta (%31) etanersept, 5 hasta

(%1) IL-17 inhibitörü ile tedaviye başlamıştı. Üç yüz iki hasta (%67) tek ajanda kalırken, 151 hasta (%33) en az bir tedavi değişimi yapmış

ve toplam 240 geçiş gerçekleşmişti.

Birinci geçişte değişimlerin 136’sı (%90,1) aynı mekanizma içinde kalmış, yalnızca 15’inde (%9,9) mekanizma değiştirilmişti. Mekanizma

değişimi oranı sonraki basamaklarda belirgin olarak arttı: ikinci geçişte %43,1 (25/58), üçüncü geçişte %65,2 (15/23). Birinci geçişte en

sık örüntü monoklonal ajanlar arası değişim (n=58) ve monoklonal ile etanersept arasındaki karşılıklı geçişlerdi (n=78).

Kesilme nedeni bilinen hastalar değerlendirildiğinde, primer yanıtsızlık sonrası 18 geçişin 16’sı (%89) aynı mekanizma içinde kalmıştı;

sekonder yanıtsızlık sonrası bu oran %97 (59/61) idi.

Hasta düzeyinde 302 hasta ilk ilaçta kalmış, 43 hasta grup içi değişim, 64 hasta switch, 44 hasta swap grubunda yer almıştı. Birinci biyo-

lojikte kalım süresi bu gruplar boyunca düzenli olarak kısalmaktaydı (medyan 46, 30, 34 ve 18 ay; p<0,001). Bazal ASDAS gruplar arasında

farklı değilken (p=0,341), son ölçülen ASDAS ilk ilaçta kalan grupta en düşüktü (p=0,004). Tanı gecikmesi ilk ilaçta kalan grupta belirgin

olarak uzundu (medyan 39 ay; p<0,001).

Sonuç: Bu kohortta mekanizma değişimi bir ilk tercih değil, ileri basamaklara bırakılan bir davranıştır: birinci geçişte hastaların yalnızca

%10’unda uygulanırken, üçüncü geçişte oran üçte ikiye çıkmaktadır. Kurul önerilerinin mekanizma değişimini önerdiği primer yanıtsızlık

durumunda dahi geçişlerin yaklaşık %90’ı TNF inhibitörü sınıfı içinde kalmaktadır. Bu örüntü, aynı kohortta gözlenen düşük “yönetimi zor

hastalık” prevalansını da kısmen açıklayabilir; zira mekanizma değişimi olmadan ilgili tanım ölçütleri karşılanamamaktadır. İlk ajanda

uzun süre kalan hastaların aynı zamanda en düşük hastalık aktivitesine sahip olması, tedavi değişim gereksiniminin erken dönemde

belirginleştiğini düşündürmektedir.