Yoğun Bakım Hastalarında Trakeostomi: Zamanlama, Komplikasyonlar ve Mortalite Üzerine Retrospektif Bir Değerlendirme

Giriş: Yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) trakeostomi, uzamış mekanik ventilasyon (MV) ihtiyacı olan hastalarda sık uygulanan bir işlemdir ve endotrakeal entübasyona kıyasla sedasyon ihtiyacını azaltma ve weaning sürecini kolaylaştırma gibi avantajlar sunar. İşlem ilişkili komplikasyonlar ve optimal zamanlama konusundaki belirsizlik güncelliğini korumaktadır.

Amaç: Bu çalışmada, trakeostomiye bağlı gelişen komplikasyonların ve trakeostomi açılma zamanlamasının, hastane yatış süresi ve mortalite üzerindeki katkısının retrospektif değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Yöntem: YBÜ'de trakeostomi açılan 34 hastanın verileri retrospektif incelendi. Yaş, cinsiyet, beden kitle indeksi (BMI), yatış tanısı, APACHE II ve SOFA skorları, trakeostomi öncesi MV süresi, koagülasyon parametreleri (trombosit, aPTT, INR), antikoagülan/antiagregan kullanımı, işlem öncesi PaO2/FiO2 oranı, komplikasyonlar, YBÜ/hastane kalış süreleri, trakeostomi zamanlaması ile mortalite kaydedildi. Sürekli değişkenler medyan (IQR) veya ortalama ± SS olarak sunuldu. Trakeostomi zamanlaması, literatürle uyumlu olarak MV süresine göre ≤10 gün (erken) ve > 10 gün (geç) olarak sınıflandırıldı. Sağ kalan ve eksitus olan hastalar karşılaştırıldı; mortaliteyi öngörmede MV süresinin performansı ROC analizi ile değerlendirildi.

Bulgular: Yaş medyanı 66.00 yıl (IQR 43.00–76.80), %76.5'i erkekti; BMI medyanı 25.10 kg/m² (IQR 23.60–29.30) idi. APACHE II medyanı 21.00 (IQR 16.20–27.80), SOFA medyanı 6.00 (IQR 5.00–8.00), MV süresi medyanı 11.00 gün (IQR 8.00–15.00) idi. En sık tanı nörolojik hastalıklardı (%38.2), ardından travma (%20.6). Hastaların %47.1'inde en az bir komplikasyon gelişti; en sık minör kanama (%29.4), majör kanama 1 hastada (%2.9) izlendi. Desatürasyon gelişen hastalarda işlem öncesi PaO2/FiO2 oranı belirgin düşüktü (131.9'a karşı 290.7, p=0.001). Posterior trakea duvarı yaralanması, yanlış pasaj/dislokasyon ve trakeal fistül hiçbir hastada gözlenmedi. Antikoagülan (p=0.005) ve antiagregan (p=0.048) kullanımı minör kanama ile ilişkiliydi. Genel mortalite %55.9 idi. Erken trakeostomide (MV süresi ≤10 gün) mortalite %21.4 iken, geç trakeostomide ( > 10 gün) %80.0'e yükseliyordu (p=0.001); geç grupta YBÜ kalış süresi de anlamlı uzundu (33.1'e karşı 17.6 gün, p=0.004). ROC analizinde MV süresi mortaliteyi iyi düzeyde öngördü (AUC=0.823). Trakeostomi sonlandırılma oranı düşüktü (%5.9).

Tartışma-Sonuç: Trakeostomi kabul edilebilir bir komplikasyon profiliyle uygulanabilmekte, ciddi ve kalıcı komplikasyonlar nadir görülmektedir. Trakeostomi öncesi uzamış MV süresi ( > 10 gün) hem mortalite hem YBÜ kalış süresi ile güçlü ilişkilidir; bu bulgu trakeostomi kararının gereksiz gecikmemesinin önemine işaret etmektedir. Antikoagülan/antiagregan kullanımı kanama riskini artırmaktadır; majör kanama tek hastada görülmüş olup, düşük olay sayısı nedeniyle bu ilişki değerlendirilememiştir. Düşük dekanülasyon oranı, popülasyonun ağır ve kronik kritik hastalık profilini yansıtıyor olabilir; sonlandırılan iki hastanın göreceli genç ve sağkalan olması, dekanülasyon şansının daha genç hastalarda yüksek olabileceğini düşündürmektedir. Bu bulgular daha büyük, prospektif çalışmalarla doğrulanmalıdır.