Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Kadın İmgesi, 1980-2000

Creative Commons License

Giley S., Sahin M.

KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, cilt.12, sa.1, ss.81-110, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmanın amacı; 1980-2000 yılları arasında okutulan ilkokul sosyal bilgiler ders kitaplarında, metinler ve görseller aracılığıyla kadın imgesinin nasıl temsil edildiğini, erkek imgeleriyle karşılaştırmalı bir perspektiften incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülen çalışmada, ders kitapları tarihsel bağlamları dikkate alınarak doküman analizi yoluyla incelenmiş, elde edilen veriler içerik analizi ile sınıflandırılmıştır. Belirlenen temalar söylem-tarihsel yaklaşım doğrultusunda ele alınmış, görsel unsurlar ise çoklu biçimli eleştirel söylem çözümlemesi yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu kapsamda; yirmi yıllık bir süreci kapsayan altı ilkokul Sosyal Bilgiler ders kitabı, Delphi tekniğiyle belirlenen ölçütler doğrultusunda NVivo 15 yazılımı kullanılarak kodlanmıştır. Araştırma bulguları, söz konusu dönemde ders kitaplarında kadın temsillerinin büyük ölçüde geleneksel toplumsal cinsiyet kalıpları çerçevesinde sunulduğunu göstermektedir. Kadınların çoğunlukla ev içi ve destekleyici rollerle ilişkilendirildiği, erkeklerin ise kamusal, mesleki ve liderlik rolleriyle daha baskın biçimde temsil edildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte özellikle dönemin sonlarına doğru bazı ders kitaplarında daha eşitlikçi temsillere işaret eden sınırlı örneklere de rastlanmıştır.
The aim of this study is to examine how the image of women is represented through texts and visuals in primary school social studies textbooks used between 1980 and 2000, from a comparative perspective in relation to male images. Within the framework of the qualitative research approach, the textbooks were examined through document analysis by taking their historical context into consideration, and the data obtained were classified through content analysis. The identified themes were examined within the framework of the discourse-historical approach, while visual elements were analyzed using multimodal critical discourse analysis. In this context, six primary school social studies textbooks covering a twenty-year period were coded using NVivo 15 software in accordance with criteria determined through the Delphi technique. The findings of the study indicate that representations of women in textbooks during the period in question were largely shaped by raditional gender stereotypes. Women were predominantly associated with domestic and supportive roles, whereas men were represented more prominently in public, professional, and leadership roles. Nevertheless, particularly toward the end of the period, limited examples suggesting more egalitarian representations were also identified in some textbooks.