Geleneksel Çarşı Esnafı İktisadi Zihniyet Ölçeği Geliştirme Çalışması
İzmir iktisat dergisi, cilt.41, sa.2, ss.201-223, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 41 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.24988/ije.1852153
- Dergi Adı: İzmir iktisat dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), Business Source Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.201-223
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Geleneksel çarşılar, ekonomik işlevlerinin yanı sıra; kolektif belleğin ve kültürün inşa, ifa ve yeniden üretim mekânı olarak tarihsel süreçte değişen toplum yapısı ve piyasa koşullarıyla beraber zihniyet perspektifinde dönüşen ve dönüştüren bir role sahiptir. Bu çalışma, geleneksel çarşı esnaf kültürünün kapitalizm, küreselleşme ve dijitalleşme süreçleri ile modern iktisadi zihniyete doğru değişim ve dönüşümünü esnafın geleneksel değerlere bağlılığı ve modern değerlere uyumu algısı üzerinden kavramak üzere bir ölçek geliştirmeyi amaçlamaktadır. Literatür ve nitel görüşme bulguları ile uzman görüşlerine dayanarak hazırlanan formun başlangıç madde sayısı 42’dir. AFA ve DFA için birbirinden farklı 101 ve 115 kişiye uygulanarak oluşturulan veri setleri üzerinden Açıklayıcı Faktör Analizi ile öz değeri birden büyük olan dört alt boyut kavramsal çıkarımlarla kanaatkarlık, hesaplılık, risk alma, gelişim odaklılık olmak üzere tanımlanmış ilgili kapsamı karşıladığı belirlenen 15 madde ölçekte bırakılmıştır. Tüm ölçek için hesaplanan yapısal güvenirlik (McDonald’s Omega) katsayısı 0.800’dür. İktisadi Zihniyet Ölçeği geleneksel çarşı esnafının geleneksel değerlere bağlılık ve modern süreçlere uyumuna dair ölçüm aracı olarak kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğuna dair başlangıç kanıtları sunmaktadır.
Traditional markets, in addition to their economic functions, have played a role in shaping and transforming mindsets throughout history as spaces for the construction, performance, and reproduction of collective memory and culture, alongside changing social structures and market conditions. This study aims to develop a scale to understand the change and transformation of traditional market merchant culture towards a modern economic mindset through the processes of capitalism, globalization, and digitalization, based on the merchants' perception of their attachment to traditional values and their adaptation to modern values. The form, prepared based on literature, qualitative interview findings, and expert opinions, initially consists of 42 items. Data sets were created by applying the scale to 101 and 115 individuals, respectively, for AFA and DFA. Using Exploratory Factor Analysis, four sub-dimensions with eigenvalues greater than one were defined through conceptual inferences: frugality, prudence, risk-taking, and development-orientation. Fifteen items that were determined to meet the relevant scope were retained in the scale. The structural reliability coefficient (McDonald's Omega) calculated for the entire scale is 0.800. The Economic Mindset Scale provides initial evidence that it is a valid and reliable tool that can be used as a measurement instrument for traditional market traders' adherence to traditional values and adaptation to modern processes.