Akademik Veri Yönetim Sistemi
2. Uluslararası Ege Bölgesi Aile Hekimliği Kongresi , İzmir, Türkiye, 26 - 28 Nisan 2026, ss.1-2, (Özet Bildiri)
65 YAŞ VE ÜZERİ BİREYLERDE SAĞLIKLI
YAŞLANMA İLE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK HİZMETİ ÖZELLİKLERİ ARASINDAKI İLİŞKİNİN
DEĞERLENDİRİLMESİ
Mehmet ÖZCAN1, Halil ŞEHİTLİOĞULLARI2,
Birkan BAYRAK3, Harun Umut TÜRKOĞLU4, Vildan
MEVSİM5
Dokuz
Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı bmehmetozcan@gmail.com1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp
Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı halilsehitliogullari@gmail.com2 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp
Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı dr.birkanbayrak@gmail.com3 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp
Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı harunumut.turkoglu@deu.edu.tr4 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp
Fakültesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı vildan.mevsim@deu.edu.tr5
Bildiri Türü: Poster
Amaç: Sağlıklı
yaşlanma, bireyin yaşamın ileri dönemlerinde fiziksel, bilişsel, psikolojik ve
sosyal işlevlerini mümkün olan en üst düzeyde sürdürebilmesi olarak tanımlanan
çok boyutlu bir kavramdır. Küresel ölçekte yaşlanan nüfusun artmasıyla
birlikte, sağlıklı yaşlanmayı destekleyen değiştirilebilir faktörlerin
belirlenmesi halk sağlığı ve klinik uygulamalar açısından temel bir öncelik
haline gelmiştir. Birinci basamak sağlık hizmetleri; erişilebilirlik,
süreklilik, kapsayıcılık ve koordinasyon gibi temel özellikleri aracılığıyla
yaşlı bireylerin karmaşık sağlık gereksinimlerinin karşılanmasında kritik bir
rol oynamaktadır. Bu özellikler yalnızca kronik hastalıkların etkin yönetimini
sağlamakla kalmayıp aynı zamanda fonksiyonel kapasiteyi, koruyucu hizmetleri ve
hasta merkezli bakım anlayışını da desteklemektedir. Bununla birlikte, birinci
basamak sağlık hizmetlerinin hasta tarafından algılanan özellikleri ile
sağlıklı yaşlanma arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar sınırlıdır.
Özellikle bu özelliklerin çok boyutlu sağlıklı yaşlanma ile ilişkisi yeterince
araştırılmamıştır. Bu çalışma, 65 yaş ve üzeri bireylerde sağlıklı yaşlanma ile
birinci basamak sağlık hizmeti özellikleri arasındaki ilişkinin
değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
Metodoloji: Bu
kesitsel analitik çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı
Merkezleri’ne kayıtlı 65 yaş ve üzeri bireylerde yürütülecektir. Katılımcılar,
çalışma süresi boyunca merkezlere başvuran uygun bireyler arasından kolayda
örnekleme yöntemi ile seçilecektir. Örneklem büyüklüğü, sağlıklı yaşlanma ile
birinci basamak sağlık hizmeti özellikleri arasındaki korelasyonu (r=0,25)
saptamak üzere %95 güven düzeyi ve %80 güç ile hesaplanacak olup yaklaşık 220
katılımcı planlanmaktadır.
Veriler; sosyodemografik ve klinik değişkenleri içeren
yapılandırılmış bir anket formu, Sağlıklı Yaşlanma İndeksi (Healthy Aging
Index, HAI) ve Birinci Basamak Değerlendirme Ölçeği (Primary Care Assessment
Survey, PCAS) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanacaktır. HAI,
Sanders ve ark. tarafından tanımlanan, biyolojik ve fonksiyonel yaşlanmayı
yansıtan bileşik bir gösterge olup çalışmada bağımlı değişken olarak
kullanılacaktır. PCAS ise Safran ve ark. tarafından geliştirilen, birinci
basamak sağlık hizmetlerinin erişilebilirlik, süreklilik, kapsayıcılık,
koordinasyon ve hasta-hekim ilişkisi gibi boyutlarını değerlendiren, hasta
tarafından bildirilen geçerli bir ölçektir.
Bağımsız değişkenler arasında yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi,
gelir durumu, kronik hastalık yükü, polifarmasi, yaşam tarzı faktörleri
(fiziksel aktivite, beslenme, uyku), sigara ve alkol kullanımı ile sosyal
destek yer alacaktır. Veriler tanımlayıcı istatistikler, korelasyon analizleri
ve çok değişkenli doğrusal regresyon modelleri kullanılarak analiz edilecektir.
İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilecektir.
Bulgular: Birinci
basamak sağlık hizmeti özellikleri puanlarının yüksek olduğu bireylerde daha
iyi sağlıklı yaşlanma düzeylerinin gözlenmesi beklenmektedir. Özellikle
süreklilik ve koordinasyon boyutlarının sağlıklı yaşlanma ile daha güçlü
ilişkili olacağı öngörülmektedir. Bu ilişkilerin, olası karıştırıcı değişkenler
kontrol edildikten sonra da anlamlılığını koruması beklenmektedir.
Sonuç: Birinci
basamak sağlık hizmetlerinin güçlü, sürekli ve kapsayıcı yapısı, yaşlı
bireylerde sağlıklı yaşlanmanın desteklenmesinde önemli bir belirleyici
olabilir. HAI ve PCAS’ın birlikte kullanımı, aile hekimliği pratiğinde yaşlı
bireylerin hem fonksiyonel durumunun hem de bakım deneyiminin bütüncül olarak
değerlendirilmesine olanak sağlayacaktır. Elde edilecek bulguların, yaşlı
sağlığına yönelik müdahale alanlarının belirlenmesine, birinci basamakta
bütüncül yaklaşımın güçlendirilmesine ve yaşlı dostu sağlık hizmeti
modellerinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasına katkı sunması beklenmektedir.
Anahtar Kelimeler:
birinci basamak sağlık hizmetleri, sağlıklı yaşlanma, yaşlı, hasta memnuniyeti,
sağlık hizmeti kalitesi
ASSOCIATION BETWEEN HEALTHY AGING
AND PRIMARY HEALTH CARE CHARACTERISTICS AMONG INDIVIDUALS AGED 65 YEARS AND
OLDER
Mehmet ÖZCAN1, Halil ŞEHİTLİOĞULLARI2,
Birkan BAYRAK3, Harun Umut TÜRKOĞLU4 ,Vildan MEVSİM5
Dokuz
Eylül University Faculty of Medicine Department of Family Medicine bmehmetozcan@gmail.com1
Dokuz Eylül University Faculty of Medicine Department of Family Medicine
halilsehitliogullari@gmail.com2
Dokuz Eylül University Faculty of Medicine Department of Family Medicine
dr.birkanbayrak@gmail.com3
Dokuz Eylül University Faculty of Medicine Department of Family Medicine
harunumut.turkoglu@deu.edu.tr4
Dokuz Eylül University Faculty of Medicine Department of Family Medicine vildan.mevsim@deu.edu.tr5
Presentation type: Poster
Objective: Healthy
aging is a multidimensional concept referring to the ability to maintain
physical, cognitive, psychological, and social functioning at the highest
possible level in later life. As populations age globally, identifying
modifiable factors that support healthy aging has become a key priority in
public health and clinical practice.
Primary health care, through its core characteristics such
as accessibility, continuity, comprehensiveness, and coordination, plays a
pivotal role in addressing the complex health needs of older adults. These
characteristics not only facilitate effective management of chronic conditions
but also support functional capacity, preventive care, and person-centered
health services.
Despite growing evidence on the importance of primary care
in improving health outcomes, studies examining the relationship between
healthy aging and patient-reported primary health care characteristics remain
limited. In particular, the extent to which these characteristics are
associated with multidimensional healthy aging has not been sufficiently
explored.
Therefore, this study aims to evaluate the relationship
between healthy aging and primary health care characteristics in individuals
aged 65 years and older.
Methodology:
Data will be collected through face-to-face interviews using
a structured questionnaire including sociodemographic and clinical variables,
the Healthy Aging Index (HAI) and the Primary Care Assessment Survey (PCAS).
The HAI, originally described by Sanders et al. as a composite indicator of
biological and functional aging, will be used as the dependent variable. The
PCAS, developed by Safran et al., is a validated patient-reported instrument
assessing primary health care characteristics, including access, continuity,
comprehensiveness, coordination, and interpersonal care.
Covariates will include age, sex, education, income, chronic
disease burden, polypharmacy, lifestyle factors (physical activity, diet,
sleep), and social support. Data will be analyzed using descriptive statistics,
correlation analyses, and multivariable linear regression models. Statistical
significance will be set at p<0.05.
Results: Higher
primary health care characteristic scores are expected to be associated with
better healthy aging outcomes, particularly in domains of continuity and
coordination. These associations are anticipated to remain significant after
adjustment for confounding variables.
Conclusion: The
robust, continuous, and comprehensive structure of primary care services can be
a key factor in supporting healthy aging among older adults. The combined use
of the HAI and PCAS will enable the assessment of older adults’ health in
family medicine, encompassing both functional status and the care experience.
It is anticipated that the findings will contribute scientifically to
identifying areas for intervention in elderly health, integrating a
comprehensive approach more effectively into primary care practice, and
ensuring the sustainability of elderly-friendly healthcare service models.
Keywords:
primary health care, healthy aging, aged, patient satisfaction, quality of
health care