A Codicological and Artistic Analysis of a Timurid Quran Manuscript
Sanat Tarihi Yilligi, sa.35, ss.1-37, 2026 (ESCI, Scopus)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.26650/sty.2026.1864564
- Dergi Adı: Sanat Tarihi Yilligi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Emerging Sources Citation Index (ESCI), Scopus
- Sayfa Sayıları: ss.1-37
- Anahtar Kelimeler: Bookbinding, Calligraphy, Illumination Art, Timurid Qur’ān Manuscripts, Turkish-Islamic Book Arts
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Timurlu dönemi kitap sanatları, metin ile görsel estetik arasındaki ilişkiyi rafine biçimde ortaya koyan üretim alanlarından biridir. Bu makale, Katar İslam Eserleri Müzesi koleksiyonunda MS.408.2007 envanter numarasıyla kayıtlanarak Timurlu dönemine atfedilen ve H. 828 (M. 1425) tarih kaydı taşıyan bir Kur’ân-ı Kerîm yazmasını kodikolojik ve sanatsal boyutlarıyla ele almakta ve dönemin üslup özelliklerini irdelemektedir. Bu araştırma, mushafın maddî yapısı, hat düzeni, tezhip kompozisyonları ve cilt özellikleri üzerinden dönemin estetik anlayışının nasıl bir üretim bağlamında yorumlandığını çözümlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, yerinde incelme ve doğrudan gözleme dayalı betimleyici–analitik bir yöntemle yürütülmüş; eserin fiziksel bütünlüğü, yazı sistematiği, renk kullanımı, tezhip motifleri ve yapısal unsurları çok katmanlı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Mushafın sayfa düzeni, hat türlerinin hiyerarşik yerleşimi ve altın–lacivert dengesi gibi renk kullanımı, bunların işaret ettiği ekoller ve ilgili üslupların gelişimi irdelenmiştir. Eserin tezhibinde görülen tasarım anlayışı ve malzeme kalitesi tetkik edilerek ne tür bir atölyede hazırlanmış olabileceğine ilişkin hususlar tartışılmış; metin ile bezeme arasındaki estetik ilişkilerin nasıl bir tasarım anlayışının ürünü olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylelikle saray atölyeleri ile saray dışı atölyelerdeki üretim pratikleri mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, birkaç varakta karşılaştığımız malzeme dokusu ve yazı üslubu farklılıklarının yanı sıra bilinçli olması muhtemel silinme izlerinin, eserin üretim sürecinde veya sonraki bilinmeyen bir dönemde yapılan sınırlı müdahalelere dair sunduğu anlamlı kodikolojik veriler de tartışılmıştır. İncelenen mushaf, Timurlu dönemi sanatsal üretim geleneklerini temsil eden özgün bir eser niteliğini haiz bulunmasının yanı sıra, ait olduğu zaman dilimi içerisinde kurumsal disiplinle bireysel estetik yönelimi bir araya getiren ve literatürde tanınmayan bir örneği temsil etmektedir. Bu yönüyle çalışma, Timurlu döneminin yanı sıra Türk kitap sanatlarının yalnızca teknik değil, aynı zamanda zihinsel ve estetik sürekliliğini belgeleyen ve döneminin saray dışı sanat anlayışını yansıtması bakımından yüksek temsil gücüne sahip nitelikli bir eserini tanımamıza imkân sağlayacaktır. Timurid book arts constitute one of the most refined fields of artistic production in which the relationship between text and visual aesthetics is articulated with exceptional sophistication. This article examines a Qur’ān manuscript attributed to the Timurid period, preserved in the Museum of Islamic Art, Doha, under inventory number MS.408.2007 and bearing a dated colophon of 828 AH/1425 CE. From codicological and artistic perspectives and examines the stylistic characteristics of the period. The research is based on a descriptive – analytical methodology grounded in direct visual examination. The manuscript’s material structure, script system, page layout, illumination programmes, chromatic balance, and binding features are subjected to a multilayered assessment. Particular attention is given to the hierarchical deployment of script types, the proportional organisation of the page, and the controlled balance between gold and deep blue, all of which are evaluated in relation to the artistic milieus and stylistic currents they evoke. The design logic and material quality of the illumination are closely examined to discuss the type of workshop in which the manuscript may have been produced and to clarify the aesthetic dialogue established between text and ornament. In this context, production practices associated with courtly ateliers and those operating outside the palace environment are comparatively assessed. Moreover, subtle variations observed in the material texture and script style on a limited number of folios, together with traces of what appear to be intentional erasures, are discussed as meaningful codicological evidence. These features suggest minor interventions that may have occurred either during the manuscript’s production process or at a later, undocumented stage of its history, offering valuable insights into its material biography. The manuscript examined in this study constitutes an original work contributing to the understanding of the artistic production traditions of the Timurid period. In addition, it represents a previously unrecognised example that brings together institutional discipline and individual aesthetic orientation within its historical context. In this respect, this study will contribute to a better understanding of Timurid artistic production and the technical, intellectual, and aesthetic continuity of Turkish book arts.