Matematik Öğretmeni Adaylarının Fark Etme Becerilerinin İncelenmesi: MÖF’ler Üzerine Tartışma İnşası


Tayhan B., Tataroğlu Taşdan B.

17. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi (UFBMEK 2026), Muğla, Türkiye, 2 - 04 Eylül 2026, ss.861-862, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Muğla
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.861-862
  • Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Öğrenci düşünmesini fark etme becerisi, öğrenci merkezli öğretimi gerçekleştirebilmek için bir öğretmenin sahip olması gereken en temel mesleki beceridir (Jacobs vd., 2010). Alanyazındaki çalışmalar, fark etme becerisinin gelişimine yönelik adımların mesleğin ilk yıllarında ya da öğretmen adayı olunan zamanda atılmasının önemli olduğunu belirtmektedir (Jacobs vd., 2010; Star vd., 2011; van Es, 2011). Öğretmen adaylarının fark etme becerilerinin geliştirilmesi için bu konudaki inceleme çalışmaları önem taşımaktadır. Stockero vd. (2025) farklı durumlardaki tek bir fark etme yerine yinelemeli fark etmenin incelenmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Bu sebeple Leatham vd.nin (2015) “Öğrenci Düşünmelerine Dayanan Matematiksel Açıdan Önemli Pedagojik Fırsatlar (MÖF)’’ çerçevesinden yararlanarak ‘‘İlgili Olarak Fark Etme [Noticing with Respect to (Noticing WRT)]’’ çerçevesini geliştirmişlerdir. Stockero vd. (2025), ilgili fark etmenin MÖF’ler üzerine inşa etme (building on MOSTs) sürecinde gerçekleşeceğini belirtmişler ve bu süreci dört aşama üzerinden açıklamışlardır: MÖF’ü Belirleme (Establish the MOST), Kanca Atma (Grapple Toss), Yönetme (Conduct) ve Açıklığa Kavuşturma (Make Explicit). MÖF’ü Belirleme’de öğretmen, önemli olay ya da kritik olay olarak da adlandırılabilen (Leatham vd., 2015) MÖF olan öğrenci düşünmesini belirler. Kanca Atma’da öğretmen, belirlediği MÖF ile ilgili sınıfta bir tartışma başlatır. Yönetme’de öğretmen, öğrenci düşünmelerini değerlendirir ve düşünmelerin MÖF ile ilgili olup olmamasına göre tartışmayı yönetir. Açıklığa Kavuşturma’da öğretmen, sınıf tartışmasından elde edilen önemli matematiksel çıkarımları öğrencilere açıklar. Bu çalışmada matematik öğretmeni adaylarının öğretmenlik uygulaması dersi kapsamındaki öğretim süreçlerinde öğrenci düşünmelerini fark etme becerilerinin matematik öğrenme fırsatlarını yakalama ve sınıf tartışmalarını bu fırsatlar üzerine yapılandırma durumları çerçevesinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması deseni kullanılmıştır. Katılımcılar, 2025-2026 eğitim öğretim yılında Ege Bölgesi’ndeki bir üniversitede öğrenim gören 10 son sınıf matematik öğretmeni adayıdır. Çalışmanın verileri öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında gittikleri uygulama okulunda anlattıkları derslerin video kaydı incelenerek elde edilmiştir. Verilerin analizi için ders videoları yazıya aktarılmıştır. Ders anlatımlarında ortaya çıkan ‘‘öğrenci düşünmesine dayanan matematik öğrenme fırsatları (MÖF’ler)’’ Leatham vd.nin (2015) çerçevesine göre belirlenip öğretmen adaylarının sınıf tartışmalarını yürütme süreçleri Stockero vd.nin (2025) önerdiği dört aşamaya (MÖF’ü Belirleme, Kanca Atma, Yönetme, Açıklığa Kavuşturma) göre belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının bu MÖF’leri yakalama ve bu dört aşamayı gerçekleştirme durumlarına göre fark etme becerileri incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda öğretmen adaylarının derslerinde ortaya çıkan MÖF sayısının 3-36 arasında olduğu ve öğretmen adaylarının bu MÖF’leri yakalama oranlarının %33-%100 arasında değiştiği belirlenmiştir. Öğretmen adaylarının %30’unun yakaladığı MÖF’ler üzerine sınıf tartışması inşa etme süreçlerinin çoğunda 4. aşamaya (Açıklığa Kavuşturma) gelebildiği ancak %30’unun sınıf tartışması inşa etme süreçlerinin hiçbirinde 4. aşamaya gelemediği tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmen adaylarının %30’unun 2. aşamaya (Kanca Atma) ulaşmakta zorlandığı ve bunun aşamalar arasındaki en yüksek zorlanma oranı olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın, matematik öğretmeni adaylarının birbiriyle ilgili MÖF’lerdeki fark etmelerinin belirlenmesi konusunda öğretmen yetiştirme alanına katkıda bulunacağı düşünülmektedir