STERİL DÜNYADAN DOĞAL ALANLARA: LÖSEMİ TANISI ALMIŞ ÇOCUKLARIN ÇEVRE BİLİNCİNE SOSYAL BİLGİLER EĞİTİMİ AÇISINDAN BAKMAK

Damarseçkin Ş., Gülersoy A. E., Gülersoy Ö.

UCEK/ICGE 2026, Artvin, Türkiye, 16 - 20 Eylül 2026, ss.295-296, (Özet Bildiri)

Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
Basıldığı Şehir: Artvin
Basıldığı Ülke: Türkiye
Sayfa Sayıları: ss.295-296
Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Özet

Bu çalışmanın amacı, lösemi tanısı almış çocukların çevre bilinç düzeylerini bilişsel ve duyuşsal boyutlar açısından derinlemesine belirlemek ve elde edilen sonuçları Sosyal Bilgiler eğitimi öğrenme çıktıları bağlamında değerlendirmektir. Kronik rahatsızlıkları nedeniyle sterilizasyon ve izolasyon süreçlerini yoğun şekilde deneyimleyen bu hassas grubun çevreye yönelik algı, bilgi ve tutumlarının ortaya konması, çevre eğitimi ve Sosyal Bilgiler öğretim programının kapsayıcılığı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yönüyle araştırma, bireyin çevreyle olan ilişkisini toplumsal sorumluluk ekseninde ele alan Sosyal Bilgiler dersinin "çevre okuryazarlığı" ve "ekolojik vatandaşlık" öğrenme çıktılarını çeşitlendirmeyi ve zenginleştirmeyi hedeflemektedir.

Nitel araştırma paradigmasıyla kurgulanan bu araştırmada, amaca yönelik derinlemesine inceleme yapabilmek adına durum çalışması deseni benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, İzmir ilinde öğrenim görmekte olan, 10-12 yaş aralığındaki lösemi tanılı 10 çocuk oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında, araştırmacılar tarafından mantıksal ve anlatısal bir bütünlük içinde, kolaydan zora doğru yapılandırılan iki kısımlı yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Yaklaşık 40 dakika süren birebir görüşmelerle elde edilen veriler, doğruluğu teyit edildikten sonra içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sürecinde veriler kodlanmış, tematik matrisler oluşturulmuş ve katılımcıların doğrudan alıntılarıyla desteklenerek tablolaştırılmıştır.

Araştırmadan elde edilen bulgular, katılımcıların çevre bilincine yönelik ifadelerinin "Bilişsel Boyut" ve "Duyuşsal Boyut" olmak üzere iki ana kategori altında şekillendiğini göstermektedir. Bilişsel boyutta; Ekolojik Bilgi, Sürdürülebilirlik, Çevre-Sağlık Etkileşimi, Doğal Miras ve Vatandaşlık Sorumluluğu temalarına ulaşılmıştır. Çocukların çevre kirliliği ve ekosistem döngüsü konularında temel teknik bilgiye sahip oldukları, ancak atık türlerinin sınıflandırılması hususunda kısmi kavram yanılgıları yaşadıkları saptanmıştır. Buna karşın, Sosyal Bilgiler dersinin aktif vatandaşlık hedefleriyle örtüşecek şekilde, atık ayrıştırmanın hayati etkilerine dair yüksek bir farkındalık sergilemişlerdir. Duyuşsal boyutta ise Doğa Bağlanımı, Ekolojik Etik, Çevresel Kaygı, Çevre Savunuculuğu ve Hastalık Deneyimi Odaklı Çevrecilik temaları yapılandırılmıştır. Katılımcıların doğayı; hastane kısıtlamalarından kurtuldukları bir "özgürlük ve iyileşme alanı" olarak algıladıkları, güçlü bir koruma tutumu geliştirdikleri belirlenmiştir.

Sonuç olarak; lösemi tanısı almış çocuklar çevre bilincini sıradan bir teorik bilgi olmanın ötesinde, kendi yaşam mücadelelerinin bir parçası olarak içselleştirmişlerdir. Sağlık durumlarından kaynaklanan steril yaşam ihtiyacı, çocukların Sosyal Bilgiler dersinde hedeflenen sosyal sorumluluk ve çevre okuryazarlığı çıktılarını en üst düzeyde edindiklerini göstermiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, Sosyal Bilgiler öğretim programlarındaki çevre ünitelerine bu çocukların deneyimlerini yansıtan, empati odaklı "farklı yaşamlar ve çevre" temalı dijital eğitsel senaryoları eklenebilir. Ayrıca, hastane okullarındaki veya evde eğitim alan öğrencilere yönelik, ders kitaplarında somut etkinlikler olarak yer alabilecek "taşınabilir mini ekosistem/teraryum kitleri" ile mikro düzeyde okul dışı öğrenme uygulamaları geliştirilebilir. Eğitim politikaları düzeyinde ise, kronik rahatsızlığı olan çocukların özel deneyimlerinden yola çıkılarak, Sosyal Bilgiler dersi kapsamında çevre temalı toplumsal duyarlılık projeleri tasarlanabilir.

Anahtar kelimeler: Lösemi Tanılı Çocuklar, Çevre Okuryazarlığı, Çevre Bilinci, Durum Çalışması, Sosyal Bilgiler Eğitimi.

From a Sterile World to Natural Environments: Examining Environmental Awareness Among Children Diagnosed with Leukemia from the Perspective of Social Studies Education

Abstract

The purpose of this study is to thoroughly assess the levels of environmental awareness among children diagnosed with leukemia in terms of cognitive and affective dimensions and to evaluate the findings in the context of Social Studies learning outcomes. Uncovering the perceptions, knowledge, and attitudes toward the environment of this vulnerable group which, due to their chronic illnesses, experiences intensive sterilization and isolation processes is of great importance in terms of the inclusivity of environmental education and the Social Studies curriculum. In this regard, the study aims to diversify and enrich the “environmental literacy” and “ecological citizenship” learning outcomes of the Social Studies course, which addresses the individual’s relationship with the environment through the lens of social responsibility.

In this study, which was designed using a qualitative research paradigm, a case study design was adopted to conduct an in-depth, purpose-driven investigation. The study group consisted of 10 children aged 10–12 diagnosed with leukemia who were attending school in the province of Izmir. For data collection, the researchers used a two-part semi-structured interview form, structured from simple to complex and designed to ensure logical and narrative coherence. The data, obtained through one-on-one interviews lasting approximately 40 minutes, were analyzed using content analysis after their validity was confirmed. During the analysis process, the data were coded, thematic matrices were created, and the findings were tabulated, supported by direct quotes from the participants.

The findings of the study indicate that participants’ statements regarding environmental awareness fell into two main categories: the “Cognitive Dimension” and the “Affective Dimension.” Within the cognitive dimension, the following themes were identified: Ecological Knowledge, Sustainability, Environment-Health Interaction, Natural Heritage, and Civic Responsibility. It was determined that children possess basic technical knowledge regarding environmental pollution and ecosystem cycles, but experience some conceptual misunderstandings regarding the classification of waste types. In contrast, in line with the active citizenship objectives of the Social Studies course, they demonstrated a high level of awareness regarding the vital impacts of waste separation. On the affective level, the themes of Connection to Nature, Ecological Ethics, Environmental Concern, Environmental Advocacy, and Experience-Based Environmentalism were structured. It was determined that participants perceived nature as a “space of freedom and healing” where they could escape hospital constraints and that they developed a strong protective attitude toward it.

In conclusion, children diagnosed with leukemia have internalized environmental awareness not merely as theoretical knowledge, but as an integral part of their own struggle for life. The need for a sterile environment due to their health conditions has shown that these children have achieved the highest level of the social responsibility and environmental literacy outcomes targeted in Social Studies classes. In light of these findings, digital educational scenarios centered on the theme of “different lives and the environment” which reflect these children’s experiences and focus on empathy could be incorporated into the environmental units of Social Studies curricula. Additionally, micro-level out of school learning activities could be developed using “portable mini-ecosystem/terrarium kits” that could be included as hands-on activities in textbooks for students attending hospital schools or receiving home schooling. At the educational policy level, social awareness projects with an environmental theme could be designed within the Social Studies curriculum, drawing on the unique experiences of children with chronic illnesses.

Keywords: Children Diagnosed with Leukemia, Environmental Literacy, Environmental Awareness, Case Study, Social Studies Education.