Döküm Alüminyum Alaşımlarında Kalıntı Gerilme Ölçüm Yöntemleri, Nedenleri ve Önleme Çalışmaları

Creative Commons License

Özaydin O., Gören A., Dokumaci Alkan E., Gençer G. M.

Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, vol.16, no.4, pp.983-999, 2025 (TRDizin)

Abstract

Bu çalışma, döküm alüminyum alaşımlarında üretim sürecinde ortaya çıkan kalıntı gerilmelerin nedenlerini, ölçüm yöntemlerini ve önleme stratejilerini incelemektedir. Kalıntı gerilmeler; ısıl işlem, talaşlı imalat, kaynak gibi işlemlerden sonra, dış yük olmadan malzeme içinde oluşan elastik gerilmelerdir. Bu gerilmeler, parçanın yorulma ömrünü, mekanik performansını ve boyutsal doğruluğunu doğrudan etkiler. Özellikle T6 gibi ısıl işlem süreçlerinde, su verme sırasında meydana gelen ani sıcaklık değişimleri ciddi kalıntı gerilmeler yaratabilir. Çalışmada delik delme, halka çekirdek ve kontur gibi tahribatlı; X-ışını kırınımı, ultrasonik ve nötron kırınımı gibi tahribatsız yöntemler detaylı şekilde incelenmiş, bunların avantaj ve dezavantajları karşılaştırılmıştır. Ayrıca, sonlu elemanlar analizleriyle yapılan analitik ölçüm yöntemlerine de yer verilmiştir. Yorulma ömrü açısından, çeki kalıntı gerilmeleri zararlı olurken, bası gerilmeleri ömrü artırabilir. Bu nedenle kalıntı gerilmelerin ölçümü kadar kontrolü de önemlidir. Gerilme giderme tavlaması, düşük sıcaklıkta yaşlandırma ve yüzey işlemleri gibi yöntemlerle bu gerilmeler azaltılabilir. Sonuç olarak, kalıntı gerilmelerin dikkatli yönetimi, daha dayanıklı ve güvenilir mühendislik parçaları üretimini mümkün kılar.