Çok Kriterli KararVermede Paydaş Güvenilirliği Temelli İki Katmanlı KararModeli

Aksoy M. A., Deveci Kocakoç İ.

23. Uluslararası Ekonometri, Yöneylem Araştırması ve İstatistikSempozyumu, Manisa, Türkiye, 17 - 19 Eylül 2026, ss.1-19, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Manisa
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1-19
  • Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Çok kriterli karar verme (ÇKKV) problemleri; belirsizlik, çoklu paydaş katılımı ve heterojen bilgi kaynaklarının bir arada bulunması nedeniyle karmaşık bir karar yapısına sahiptir. Mevcut çalışmaların önemli bir bölümünde paydaşlardan elde edilen karar bilgilerinin güvenilirliği ya göz ardı edilmekte ya da normatif varsayımlarla ele alınmaktadır. Bu durum, özellikle kolektif karar problemlerinde karar sürecinin metodolojik tutarlılığını ve akademik savunulabilirliğini zayıflatmaktadır. Bu çalışma, söz konusu boşluğu gidermek amacıyla paydaş güvenilirliğini karar sürecinin içsel bir bileşeni hâline getiren iki katmanlı bir karar modeli önermektedir.

Önerilen yaklaşım, karar sürecini meta karar ve ana karar olmak üzere iki katmana ayırmaktadır. Meta karar katmanında paydaşların uzmanlık, deneyim, bilişsel yeterlilik ve bağlamsal yeterlilik gibi özelliklerini içeren paydaş-özellik matrisi kullanılarak her paydaş için normalize edilmiş tek boyutlu bir güvenilirlik ağırlığı hesaplanmaktadır. Böylece bu katmanda alternatifler değil, karar vericilerin güvenilirliği modellenmektedir. Ana karar katmanında ise her paydaş, alternatifleri belirlenen kriterler çerçevesinde değerlendirerek klasik ÇKKV yapısına uygun bireysel karar matrislerini oluşturmaktadır. Model, paydaşların eşit güvenilirliğe sahip olduğu varsayımını reddetmekte ve bireysel karar bilgilerinin doğrudan birleştirilmesini metodolojik olarak yetersiz kabul etmektedir.

İki katman, güvenilirlik ağırlıklı toplamsal entegrasyon yoluyla birleştirilerek her değerlendirmede hem “kim söyledi” hem de “ne söyledi” bilgisini içeren kolektif karar matrisi oluşturulmaktadır. Yaklaşım; eşit paydaş varsayımını aşması, uzman olmayan katılımcıların etkisini sistematik biçimde sınırlandırması, tekil uzman baskınlığını normalize etmesi ve paydaş bilgisini modelin çekirdeğine yerleştirmesi bakımından mevcut grup ÇKKV yaklaşımlarından ayrışmaktadır. Böylece çalışma, epistemik güvenilirliği dışsal bir düzeltme yerine içsel bir model bileşeni olarak ele alan, çok paydaşlı ve sosyo-teknik karar problemlerine uygulanabilir genellenebilir bir çerçeve sunmaktadır.