18. Yüzyılda İzmir ve Çevresinde Para Tedavülü, Sorunlar ve Çözüm Arayışları

Creative Commons License

Al H., Çetin M.

Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sa.53, ss.79-116, 2025 (TRDizin)

Özet

İzmir 17. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin Batı ile ticari bütünleşmesinde önemli bir metropol haline gelmiştir. Yaşanan ticari genişlemeye bağlı olarak kentte sağ paraya olan ihtiyaç artmıştır. Ancak İzmir ve çevresinde yeterli para arzının sağlanamaması piyasada yabancı paraların yaygın kullanımı, kalpazanlık ve kaçakçılık gibi parasal sorunlara yol açmıştır. Devlet, para arzına yönelik düzenleyici bir tedbir olarak İzmir Darbhânesi’ni (1697-1699) faaliyete geçirmişse de darbhâne kısa süre faaliyet gösterebilmiş ve bölgedeki parasal sorunlar süreklilik kazanmıştır. Bu çalışma İzmir’de ticari genişlemeye paralel olarak ortaya çıkan para tedavülü sorunlarını İzmir Darbhânesi ekseninde analiz etmektedir. Bu bağlamda çalışma, dönem içinde Osmanlı Devleti tarafından hayata geçirilen para politikalarının İzmir özelindeki yansımalarını ve uygulamalarını birincil kaynaklar üzerinden ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın bulguları, yerel ve merkezi otoriteler tarafından geliştirilen politika tedbirlerinin tam anlamıyla etkili olamadığını göstermektedir. Sağlam para arzının yeterli olmadığı durumlarda eksik vezin ve ayardaki paraların toplum tarafından karşılıklı mutabakat çerçevesinde tedavül edilebildiği İzmir örneğinde gözlenmiştir.

From the 17th century onwards, İzmir emerged as a key metropolis in the commercial integration of the Ottoman Empire with the West. The city's expanding trade intensified the demand for hard currency, yet an inadequate money supply led to persistent monetary challenges, including the widespread use of foreign currency, counterfeiting, and smuggling. The Ottoman state established the İzmir Darbhânesi (1697–1699) to regulate the regional money supply. However, the mint's operations were short-lived, and monetary instability remained unresolved. This study examines the dynamics of money circulation in İzmir, focusing on the effectiveness of the monetary policies implemented by local and central authorities. Based on primary sources, the findings reveal that these policies failed to stabilize the region's currency system fully. The case of İzmir illustrates that in the absence of a reliable money supply, alternative monetary practices—such as the circulation of coins with incomplete denominations and values by mutual agreement—emerged as informal solutions