Güzelyurt Akiferi’nde (KKTC) Yeraltı Suyu Seviyesinin Uzun Dönemli Değişimi: İklim Koşulları ve Tarımsal Su Kullanımının Etkisi
Uluslararası Katılımlı 78. Türkiye Jeoloji Kurultayı , Ankara, Turkey, 13 - 17 April 2026, vol.1, pp.664, (Summary Text)
- Publication Type: Conference Paper / Summary Text
- Volume: 1
- City: Ankara
- Country: Turkey
- Page Numbers: pp.664
- Dokuz Eylül University Affiliated: Yes
Abstract
Bu çalışma, Kıbrıs’ın batısında yer alan Güzelyurt Akiferi’nde yeraltı suyu seviyesindeki uzun dönemli değişimlerin iklim koşulları ve tarımsal su kullanımı ile olan ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Güzelyurt Akiferi, bölgenin temel su kaynağını oluşturmakta olup, artan su talebi ve iklim değişikliği baskısı altında giderek daha kırılgan bir yapıya bürünmektedir. Bu bağlamda, akiferde gözlenen su seviyesi değişimlerinin hem doğal hem de insan kaynaklı etkenler çerçevesinde birlikte değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Çalışmada, son 50 yıl boyunca kamu kuruluşları tarafından sahada ölçülmüş yeraltı suyu seviye verileri kullanılmıştır. Bu veri seti, akifer genelinde homojen bir mekânsal dağılıma sahip çok sayıda gözlem kuyusunu içermekte olup, yıl içerisinde birden fazla ölçüm yapılan dönemleri kapsamaktadır. Bu sayede, yeraltı suyu seviyesindeki hem uzun vadeli eğilimler hem de dönemsel dalgalanmalar ayrıntılı biçimde analiz edilebilmiştir. Yeraltı suyu seviyesi verileri, bölgedeki meteoroloji istasyonlarında ölçülmüş son 10 yıla ait sıcaklık ve yağış verileri ile birlikte değerlendirilmiştir. İklim verileri mevsimsel çözünürlükte analiz edilerek, yağış ve sıcaklık değişimlerinin yeraltı suyu beslenimi üzerindeki zamansal etkileri incelenmiştir. Ayrıca, daha önce yayımlanmış resmi raporlar ve istatistiksel kaynaklardan elde edilen tarımsal üretim desenleri ile sulamaya bağlı su kullanımı bilgileri, insan kaynaklı baskıyı temsil eden bir değişken olarak çalışmaya dâhil edilmiştir. Analiz sürecinde öncelikle yeraltı suyu seviyelerindeki uzun vadeli eğilimler zaman serisi yöntemleri kullanılarak belirlenmiştir. Ardından, iklim değişkenleri ve tarımsal su kullanımı ile yeraltı suyu seviyesi arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Bu ilişkilerin fiziksel süreçler bağlamında yorumlanabilmesi amacıyla, akiferin hidrojeolojik özelliklerini temsil eden kavramsal bir yeraltı suyu akış modeli geliştirilmiş ve farklı iklim–tarım senaryoları altında yeraltı suyu seviyesinin tepkisi analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Güzelyurt Akiferi’nde gözlenen uzun vadeli yeraltı suyu seviyesi düşüşünün yalnızca iklim değişikliğine bağlı azalan yağışlarla değil, aynı zamanda artan tarımsal su kullanımı ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çalışma sonuçları, kıyı akiferlerinin sürdürülebilir yönetimi açısından iklim değişikliği ve tarımsal su talebinin bütüncül, senaryo temelli ve veri odaklı bir yaklaşımla ele alınmasının önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: İklim değişkenleri (yağış ve sıcaklık), Güzelyurt akiferi, kıyı akiferleri, tarımsal su kullanımı, yeraltı suyu seviyesi değişimi.