7. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi
7. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi , Muğla, Türkiye, 2 - 04 Eylül 2026, (Yayınlanmadı)
- Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
- Basıldığı Şehir: Muğla
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Dokuz Eylül Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu araştırmanın amacı; çevre tarihi açısından kritik bir dönüm noktası olan Love Canal Felaketi merkeze alınarak hazırlanan eğitsel kaçış odalarının, lise öğrencilerinin Yeşil Kimya’nın 12 ilkesine yönelik kavramsal anlamalarındaki değişimi incelemektir. Araştırma, 2025–2026 eğitim-öğretim yılı güz döneminde, özel bir lisede öğrenim gören 14 dokuzuncu sınıf öğrencisi ile yürütülmüştür. Uygulama öncesinde öğrencilere Yeşil Kimya'nın 12 ilkesi ile ilgili kısa bir sunum yapılmış ve Love Canal Felaketi ile ilgili hazırlanan dijital hikaye izletilmiştir. Daha sonra öğrencilerden 4-5 kişiden oluşan üç gruba ayrılmaları istenmiştir. Her gruba bir bilgisayar/tablet verilmiş ve gruplardan sınıf içerisinde çevrimiçi olarak hazırlanan kaçış odası etkinliğini birlikte tartışarak oynamaları istenmiştir. Kaçış odası oyunu Genially aracıyla hazırlanmıştır. Oyun içerisinde beş seçenekten oluşan beş tane çoktan seçmeli soru bulunmaktadır. Oyunda kullanılan sorularda öğrencilerden Love Canal Felaketi'ne dair yazılan diyalogları tartışmaları ve yeşil kimya ilkeleri ile eşleştirmeleri istenmiştir. Örneğin, dördüncü soruda öğrencilerden, diyaloglardan birinde yer alan “Bir reaksiyonun çevreye etkisi sonuçta değil, daha tasarım aşamasında belirlenir.” açıklamasını seçeneklerde bulunan beş farklı yeşil kimya ilkesinden en uygun olanı ile eşleştirmeleri beklenmektedir. Burada öğrencilerden istenen, bu diyalog ile yeşil kimya'nın birinci ilkesini (Atık Önleme) ilişkilendirmeleridir. Kaçış odasından çıkmak için öğrencilerin buldukları ilke numaralarını birinci sorudan itibaren sıralamaları ve şifreyi (3-5-10-1-6) çözmeleri gerekmektedir. Uygulama ile ilgili veriler, uygulama öncesi ve sonrasında öğrencilerden bireysel olarak toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak öğrencilere 20 soru sorulmuş ve bu sorulara verdikleri yazılı cevaplar değerlendirilmiştir. Bu sorularda öğrencilere Love Canal Felaketi ile ilgili farklı kaynaklardan edinilen (analiz raporları, gazete haberleri) bilgiler kısa açıklamalar halinde verilmiş; öğrencilerden bu açıklamaları Yeşil Kimya’nın 12 ilkesinden uygun olanlarıya eşlemeleri ve seçimlerine dair gerekçe yazmaları istenmiştir. Veriler üç araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Testteki 1. soruda yer alan “Toprak analizinde çok sayıda farklı yan ürün tespit edilmiştir.” ifadesiyle öğrencilerin 1. (Atık Önleme) ve 2. (Atom Ekonomisi) ilke arasında bağlantı kurması beklenmektedir. Çünkü toprak analizlerinde kalıntı bulunması kimyasalların çevreye kontrolsüzce salındığını, analizler sonucunda çok fazla sayıda kimyasal yan ürün tespit edilmesi ise reaksiyonun hedef ürüne odaklanamadığını göstermektedir. Söz konusu soruda, ön testte 3 öğrenci beklenen cevabı işaretlerken son testte bu sayı 10’a çıkmıştır. Bulgular, öğrencilerin özellikle İlke 2 (Atom Ekonomisi) ve İlke 12 (Kazaların Önlenmesi İçin Daha Güvenli Kimya) konularındaki kavrayışlarında dikkate değer iyileşmeler olduğunu göstermiştir. Buna karşın, İlke 7 (Yenilenebilir Ham Madde Kullanımı) başarısının süreç boyunca sabit kaldığı saptanmıştır. Araştırma bulguları genel olarak, Love Canal Felaketi bağlamında kurgulanan dijital kaçış odası etkinliğinin lise öğrencilerinin Yeşil Kimya ilkelerini anlamlandırmasında olumlu bir etki yarattığını göstermiştir. Uygulama, özellikle teknik ve soyut boyutları yüksek olan Yeşil Kimya ilkelerinin kavranmasında dikkate değer iyileşmeler sağlamıştır. Süreç sonunda bazı ilkelerin başarı yüzdelerinde görülen durağanlık ise öğrencilerin yüzeysel kelime eşleştirmeden vazgeçerek olayları daha bütünsel, neden-sonuç ilişkisine dayalı bir yaklaşım olan sistem düşüncesi perspektifinden değerlendirmeye başladıklarını ortaya koymuştur. Sürdürülebilirlik konularının öğretiminde yaşanmış çevre felaketlerini merkeze alan oyunlaştırma tabanlı yöntemlerin Yeşil Kimya İlkeleri kapsamında ortaöğretim kimya müfredatlarında yaygınlaştırılması önerilmektedir. Ayrıca dijital hikaye yöntemin etkililiğini farklı sınıf düzeylerindeki daha geniş örneklemlerle test etmek amacıyla karşılaştırmalı çalışmaların yapılması tavsiye edilmektedir.